Zambak 10.Sınıf Dil ve Anlatım Kitabı Sayfa 46-55 2.Ünite

Konusu 'Dil ve Anlatım 10. Sınıf' forumundadır ve BaRıŞ tarafından 30 Ekim 2011 başlatılmıştır.

  1. BaRıŞ Well-Known Member


    Arkadaşlar ZAMBAK yayınları Dil ve Anlatım ders kitabı sayfa 46-56 arası yapamayanlar için yardımcı olur umarım. Not: Lütfen eksik veya hatalı gördüğünüz yerleri yorum ekleyerek belirtiniz.

    4. Anlatımın ve Anlatıcının Amacı

    Hazırlık
    Hikâyeye göre aslanın ve kedilerin amacı nedir?
    CEVAP: Aslanın ve kedilerin amacı aynıdır: Karınlarını doyurmak.
    Amaçlarına neden ulaşamadıklarını tartışarak belirtiniz.
    CEVAP: Kediler, hiç çaba sarf etmedikleri ve tembellik ettikleri için amaçlarına ulaşamıyorlar. Aslan ise inancının gereği belki de kedilerin dualarının Allah tarafından kabul edilmesi için onlara bir fırsat tanımak amacıyla oradan uzaklaşıyor.
    “Su” konusuyla ilgili bir bilimsel, bir günlük, bir de edebî yazı getiriniz.
    CEVAP: “SU” KONUSU İLE İLGİLİ BİLİMSEL METİN ÖRNEĞİ:
    SUSUZ HAYAT
    Suyun, hayat için lüzumlu olduğu herkesin bildiği bir gerçektir. Biyoloji âlimleri suyu hayat için en gerekli madde olarak vasıflandırarak, gezegenimizdeki hayatın varlığını bu maddenin varlığına bağlamışlardır. Fakat bu mevzuda 17. yüzyıldan beri yapıla gelen ilmi çalışmalar insanoğlunu, suya ihtiyaç duymaksızın yaşayabilen bir takım küçük canlıların keşfine götürmüştür. turkeyarena.net Bu canlılar kendilerine bahşedilen bu nimet sayesinde, vücutlarındaki suyun hemen hemen hepsini kaybetmelerine rağmen hayatlarını devam ettirebilmektedirler ve bunun yanında birtakım vasıflar kazanmaktadırlar.
    Susuz hayatın ilk defa 1920’de Antony Van Leeuwenhoek tarafından keşfedilmesinden bu yana araştırmacılar, bu fevkalade muameleyi anlamaya çalışmışlar ve cevaba oldukça yaklaşmışlardır.
    Su, canlı organizmaların % 55—95’ini teşkil eder. Suya bağımlılığımız öylesine fazladır ki, vücudumuzdaki su miktarının beşte birini bile kaybetsek bitkin düşeriz. Bu kaybın daha da artması insanı ölüme götürebilir. Bir grup kurbağa ve toprak solucanı ise vücudundaki suyun beşte üçünü kaybettikten sonra da hayatta kalabilir.

    “SU” KONUSU İLE İLGİLİ GÜNLÜK ÖRNEĞİ:
    Bugün babamın Serdivandaki kabrine bir testi su düktü annem. Dudaklarından dökülen dualar su gibi çağladı. Babamın, su gibi aziz ol, diyen sesini duyar gibi oldum. Bir de, günler su gibi akıyor, derdi babam. Bilmem ki bugün sular akıyor mu yine eski dereden. Karaağaç’tan ötesi derenin kuruduğu yer… Günler geçti şimdi. Sular da duruldu. Nuh Tufanında, yerden fışkıran ve gökten inen suların kısa zamanda yeryüzünü örttüğünden de bahsederdi babam.Sesi kulaklarımda çınladı.
    O zamanlar daha küçüktüm, anlamazdım. Gerçekten de günler su gibi akıp geçiyor. Yarın okuldaki son günüm.

    “SU” KONUSU İLE İLGİLİ EDEBÎ METİN ÖRNEĞİ:
    SU
    Ak kayalar, kara kayalar, kınalı kayaların süslediği dağlar suya hasrettir. Yeşil kâkülünü düzeltir ormanın su. Zümrüt bir gömlek giydirir dağlara, bayırlara. Ceylanlar su kenarlarında olur. Keklikler su içmek istediklerinde turnalara yoldaş olurlar. Kelebekler, böcekler hep suyun o hayat verici yudumlarına muhtaçtırlar. turkeyarena.net
    Ya yanan gönüller, çorak sineler, kuru gözler, yağmura hasret dudaklar, kirpikler ve yanaklar... Gökyüzünden bir meltem gibi yumuşak ve sessiz sessiz kâselerimize akacak rahmeti beklemezler mi?

    Metin inceleme
    1. Biri bilgi verme diğeri mesaj verme amaçlı iki metin okudunuz. Her ikisinin de aynı ifadeye ve dili kullanma biçimine sahip olduğunu söyleyebilir misiniz? Niçin
    CEVAP: Her iki metnin de aynı ifadeye ve dili kullanma biçimine sahip olduğunu söylememiz mümkün değildir. Çünkü ilk metin okuyucuya bilgi vermek amacıyla kaleme alınmış öğretici bir metin, ikinci metin ise mesajı okuyucuya olay kurgusu ile aktarmayı amaçlayan edebî bir metin örneğidir.
    2. Her anlatımda anlatıcı ile okuyucu veya dinleyici arasında bir ilişki vardır. Bu ilişki anlatımın amacını oluşturur.Buna göre aşağıdaki özellikleri metinlerden hareketle sınıflayınız. Daha sonra anlatımın amaçlarının ifadedeki ve anlatımdaki rolünü tartışınız. Sonuçları sınıfta anlatınız.
    Özellikler
    Bilgi verilir: 1.metin
    Kişisel yorumlama yapılır: 2.metin
    Bilgiler sayısal verilerden faydalanılarak verilir: 1.metin
    Belli bir mesaj ve ders vermek amaçlanır: 2.metin
    Somut ayrıntılar verilir: 1.metin
    Kişisel yorumlama yapılmaz: 1.metin
    Bilgiler duyusal, izlenimsel öğelerle verilir: 2.metin

    ANLATIMIN AMAÇLARININ İFADEDEKİ VE ANLATIMDAKİ ROLÜ:
    Sanatsal veya bilimsel bir yazıda öncelikle niçin yazdığımızı, yani amacımızı belirlemeliyiz. Amacımız yazımızda bir haberi, bir bilgiyi okuyanlara iletme, onların sorularını cevaplama olabilir. Kimi zaman amacımız edebiyat yapmak, sezdirmek, hislendirmek, okuyucuyu etkilemektir. Kimi zaman da bizi yazmaya götüren amaç, onların davranışlarını değiştirmektir. Kısacası yazma amacımızın yazma öncesinde belleğimizde netleşmesi gerekir. Bunlar; bilgilendirme, öğretme, kanıları değiştirme ve izlenim kazandırma olabilir.

    Edebi metinde amaç sezdirmek, çağrıştırmak, hissettirmek, estetik duygusu uyandırmak, bunların çerçevesinde düşündürmek ve bir güzellik ortaya koymak olduğundan kullanılan ifadeler yan anlam ve mecaz anlam değeri olan ifadelerdir.

    Felsefi ve bilimsel metinlerde amaç bilgi vermek, öğretmek, açıklamak, göstermek ve yarar sağlamak olduğundan kullanılan ifadeler de bu amaca yöneliktir. Çünkü alıcıyla iletişimin doğru ve etkili olabilmesi için bu yola başvurmak gerekir.

    Bilimsel ve felsefi metinlerde dil, göndergesel ve anlamsal işlevde; edebi/sanatsal metinlerde ise dil, sanatsal ve şiirsel işlevde kullanılır.

    Yazıyı hazırlayış amacıyla anlatım biçimleri arasında sıkı bir ilişki ve etkileşim vardır.

    Anlama ve Yorumlama
    1.Etkinlik
    Aşağıdaki iletişim öğeleri ile açıklamaları eşleştiriniz.
    Gönderici (Kaynak): Başkası ile paylaşacak bir düşünceye sahip olan kimsedir. Bu "birey, insan grubu ya da bir kurum" olabilir.
    Mesaj (İleti): Bir iletişim sürecinde kaynak tarafından alıcıya gönderilmek istenen haber ya da bilgidir.
    Aracı (Kanal): Mesajın alıcıya iletilmesini sağlayan araç ve yöntemlerdir.
    Alıcı: Kaynağın gönderdiği mesajı alan kişidir. Alıcı da kaynakta olduğu gibi bir birey, bir insan grubu ya da bir kurum olabilir.
    Geri bildiri (Dönüt): Kaynaktan gelen mesaja alıcının gösterdiği tepkinin aynı yollarla kaynağa geri ulaşmasıdır.

    İletişimin öğelerini şemadaki kutulara yazınız.

    [​IMG]

    Ölçme ve Değerlendirme
    A. Aşağıdaki boş bırakılan yerleri uygun sözcüklerle tamamlayınız.
    - Bir iletişimde mesajı gönderene gönderici denir.
    - Bir iletişimde mesajı alana alıcı denir.
    - İletişimde mesajın ulaştığı yola kanal denir.
    - Alıcının mesajı değerlendirme tarzına dönüt denir.
    - Alıcı ile gönderici arasındaki ilişkiye bağlam denir.

    B. Aşağıdaki metinde iletişimin öğelerini bularak tabloya yazınız.
    Demedi Deme
    Korkuyorum belki yarın geç olur,
    Geleceksen bir gün önce gelsene.
    Yaralıya yol gözlemek güç olur,
    Geleceksen bir gün önce gelsene.
    Kar yağar, çığ düşer, yollar açılmaz,
    Seller iner, derelerden geçilmez.
    Senet yoktur, ömre vade biçilmez,
    Geleceksen bir gün önce gelsene.
    Abdurrahim KARAKOÇ

    İletişim öğeleri
    Gönderici (kim, ne) : Şair
    İleti (neyi) : “Hasret” teması
    Kanal (nasıl, ne ile): Şiir
    Alıcı: Okuyucu

    C. Aşağıdaki çoktan seçmeli sorulan cevaplayınız.
    1. Aşağıdakilerden hangisi iletişim tablosunda yer alarak anlatımın şekillenmesinde etkili olan öğelerden biri değildir?
    A) İleti B) Alıcı C) Gönderici D) Kanal E) Bağlam

    2. “Her anlatımda anlatıcı ile dinleyici arasında bir ilişki vardır.”
    Aşağıdakilerden hangisi bu ilişkinin diğer adıdır?
    A)Anlatımın üslubu
    B)Anlatımın amacı
    C)Anlatımın sonucu
    D)Anlatımın kuralları
    E) Anlatımın nedeni

    3. Aşağıdaki yargılardan hangisi “sözsüz ileti*şim” le anlatmaya daha uygundur?
    A)Güvenlik mahkemelerine taraftarım.
    B)Bu elbise sana yakışmış.
    C)Doğu Anadolu'ya yatırım yapılmalıdır.
    D)Sana çok kızdım.
    E) Bu kitap oldukça sürükleyiciymiş.

    4. Aşağıdakilerden hangisi bilimsel bir yazının amacı olamaz?
    A)Bir bilgiyi iletmek
    B)Bir bilgiyi açıklamak
    C)Bir bilgiyi kanıtlamak
    D)Bir bilgiyi tartışmak
    E)Bir bilgiyi zihinde canlandırmak

    5. Aşağıdakilerden hangisi edebî bir yazının hedefi olamaz?
    A)Güzellik duygusu uyandırmak
    B)Okuma zevki aşılamak
    C)Hayatı tanıtmak ve sevdirmek
    D)Estetik duygusunu geliştirmek
    E) Sahip olduğumuz bilgileri tartışmak
     



  2. BaRıŞ Well-Known Member

    5. Anlatımda Anlatıcının Tavrı

    Hazırlık
    Bu hikâyeyle verilmek istenen mesaj nedir?
    CEVAP:
    - Dünyaya herkes kendi penceresinden bakar.
    - Olayları herkes kendi sahip olduğu değer yargılarına ve bakış açısına göre değerlendirir.
    - Dünyayı olduğu gibi değil, olduğumuz gibi görürüz. turkeyarena.net
    - Olayları herkes kendi ilgi, görüş, beceri ve sahip olduğu özelliklere göre yorumlar.

    Yukarıdaki sözlerin “Anlatımda Anlatıcının Tavrı” konusuyla ilgisini arkadaşlarınızla tartışınız.
    CEVAP: Hikâyede herkes kendi ilgi, görgü ve bilgisine göre fili tarif etmiş. Fil aynı fil olmasına rağmen tarifler kişiden kişiye değişmiş. Yani yazı yazma ve konuşmada toplanan bilgilerin ve kişisel deneyimlerin, hazırlanacak metnin yazılış amacı, hedef kitlesi ve anlatıcının tavrına göre düzenlenmesi gerektiğini buradan da anlamaktayız.

    Metin İnceleme
    1. “Gece”yi niçin kimi yazarlar romantik, kimi yazarlar tehlikeli olarak görüyorlar?
    CEVAP: Çünkü yazarların bakış açıları, amaçları ve tavırları birbirinden farklıdır.
    2. İletişimde anlatıcı ile anlatılan konu arasındaki ilişki anlatımı etkiler.Buna göre metin ile anlatıcının tavrı arasında nasıl bir ilişki vardır, bu ilişkinin anlatımı nasıl etkilediğini açıklayınız.
    CEVAP: Farklı metinlerde aynı konu işlendiği hâlde anlatımda anlatıcıların farkı bakış açıları ve tavırları birbirinden değişiktir. İşte bu farklılık ve yaklaşım anlatımı doğrudan etkiler. turkeyarena.net Yazarlar amaçlarına ulaşmak için tavırlarına en uygun anlatım biçimini seçerler. Anlatımın başarısı da, iletiyi aktaracak kişinin yaklaşımıyla, tavrıyla, anlatım biçimiyle doğrudan ilişkilidir.
    3. Yazarların bakış açılarının farklı olması neye bağlanabilir?
    CEVAP: Yazarların bakış açılarının farklı olması, onların ilgi, bilgi, görüş, beceri ve sahip oldukları edebî zevke bağlanabilir.
    4. Dünyayı olduğu gibi değil, olduğumuz gibi görürüz, cümlesiyle yazının ana düşüncesi arasın*da nasıl bir bağlantı kurduğunuzu belirtiniz.
    CEVAP: İnsanlar günlük hayatta yaşadıkları ve şahit oldukları olaylara karşı tecrübelerine ve alışkanlıklarına göre tavır sergilerler; yani dünyayı olduğu gibi değil, oldukları gibi görürler. Yazılı ve sözlü anlatımda da yazarların ve konuşmacıların konuyu ele alış tarzları ve bakış açıları birbirinden farklı olur.
    5. Metinde somut ve soyut anlatıma örnek olabilecek ifadeleri belirtiniz. Bunların özelliklerini söyleyiniz.
    CEVAP: Anlatıcının; gördüklerini, duyduklarını, duyularıyla algıladıklarını ve deneyimlerini dile getirdiği her düzeydeki anlatıma somut anlatım denir. Anlatıcının; sadece varlığını bildiği, ancak duyu organlarıyla algılayamadığı olguların anlatımına ise soyut anlatım denir.
    Örneğin; metindeki “Dikkat edilirse mekân ve konu aynı olmakla birlikte bakış açıları birbirinden tamamen farklıdır.” cümlesi soyut anlatım; “Bir süpermarkete giden kişiler ihtiyaçları ne ise o reyona yönelecektir.” cümlesi ise somut anlatım tarzı ile oluşturulmuştur.
    1.Etkinlik
    Duyu organlarımızla algıladığımız anlatımlar somut, algılayamadıklarımız soyut anlatımdır." Buna göre aşağıdaki tabloyu metinlerden hareketle doldurunuz. İki metni karşılaştırınız. So*nuçları sözlü olarak ifade ediniz.
    Görme : 1. Metin
    İşitme: 1. Metin
    Tatma: -
    Koklama: 1. Metin
    Dokunma: 1. Metin
    2.Etkinlik
    Aşağıdaki metinlerin özelliklerini metinlerin sonlarındaki yargılar yardımıyla sınıflayınız.
    CEVAP: 1.metin, somut anlatım ve nesnel anlatım özellikleri taşımakta; 2.metin ise soyut anlatım ve öznel anlatım özellikleri taşımaktadır.

    Öznel ve nesnel anlatıma örnek olabilecek yazı çalışması yapınız. Çalışmanızı sözlü olarak ifade ediniz.
    CEVAP:
    NESNEL YARGI: Objektif, Herkese göre aynı, Bilimsel olan, Duygulara yer yok, Kanıtlanabilir, Tarafsız
    - Ahmet Haşim “Sonbahar” şiirinde kişileştirmeye başvurmuştur.
    - İstanbul, Türkiye'nin bir şehridir.
    - Cahit Sıtkı, şiirlerinde hece ölçüsü kullanmıştır.
    ÖZNEL YARGI: Sübjektif, Kişiye göre değişen, Bilimsel olmayan, Duygular ön planda, Kanıtlanamaz, Göreceli
    - Ahmet Haşim'in “Sonbahar” şiirindeki kişileştirmeler çok ilgi çekicidir.
    - İstanbul, Türkiye'nin en güzel şehridir.
    - Cahit Sıtkı, şiirlerinde büyüleyici bir dil kullanmıştır.

    Metinlerden hareketle "somut-soyut özellikler" tablosundaki yargılan işaretleyiniz.
    CEVAP: Özellikler
    Anlatılanlar kesindir: 1. Metin
    Bilgiler kesin verilere dayanır: 1. Metin
    Tartışmaya açıktır: 2. Metin
    Soyut ifadelere sıkça yer verilir: 2. Metin
    Somut anlatım öne çıkar: 1. Metin
    Objektif bir tutum izlenir: 1. Metin
    Kişisel yorumlama yapılmaz: 1. Metin
    Kişiye göre farklı anlam ifade edebilir: 2. Metin
    Doğruluğu kanıtlanamaz: 2. Metin
    Herkes aynı şeyleri anlar: 1. Metin
    Ayrıntılar olduğu gibi fotoğraf gerçekliğiyle verilir: 2. Metin
    3.Etkinlik
    Aşağıdaki metinleri okuyarak tablolarda bulunan özellikleri işaretleyiniz. Metinlerin “doğrudan anlatım” ve “dolaylı anlatım” tarzlarından hangisiyle yazıldığını belirtiniz.

    [​IMG]

    Doğrudan ve dolaylı anlatım arasındaki farkı aşağıdaki tablodan yola çıkarak açıklayınız.
    CEVAP: Doğrudan anlatımda; anlatıcı anlattıklarını görür, dolaylı anlatımda ise anlattıklarını işitir. Doğrudan anlatımda; anlatıcı anlattıklarını duyu organlarıyla algılar, dolaylı anlatımda ise anlattıklarının gerçekleşmesine şahit olmaz. Doğrudan anlatımda; anlatıcı anlattıklarını deneyimleriyle elde eder, dolaylı anlatımda ise anlattıklarını başkalarının kanalıyla öğrenir.
    6. Etkinlik
    Metindeki anlatıcının kişisel düşünce, tasarı ve kanaatlerini ifade ettiği bölümlerin altını çiziniz. Bunların nedenlerini açıklayınız.
    Cevap: Dün akşam gün batımı, hiç görmediğim bir güzellikteydi. Pembe, turuncu bir buğu vardı gökte. Hele mavunaların geçtiği Seine (Sen) üzerinde gök öyle bir göründü ki Grenella köprüsünde ürperdim. Tramvay*da baktım kimse ama hiç kimse görmüyor bu güzelliği. Farkında olan. Kendinden geçen, tedirgin olan bir yüz yok... Ama diye düşündüm, güzelliği bulmak için yolculuğa kalkar, uzaklara giderler. Güzelliği bile satın almaya alışmışlar; parasız oldu mu görmüyorlar.
    Andre Gide (Andre Jit) Günlük
    8.Etkinlik
    Aşağıdaki cümlelerin hangi anlatım türüne girdiğini tabloda belirtiniz.
    CEVAP:
    Bu kasaba deniz kıyısına kurulmuş şirin bir yerleşim yeridir: Öznel, Somut, Doğrudan
    Deniz kenarında yaşayan insanların değişken bir yapıya sahip olmaları sanırım denizin etkisindendir: Öznel, Soyut, Doğrudan
    Uçağınız iki hafta sonra saat ikide kalkacakmış: Nesnel, Somut, Dolaylı
    Bu eserde kahramanlarla çevreleri arasında güzel bir uyum var: Öznel, Soyut, Doğrudan
    Her iki eserde de köylülerin konuşmaları değiştirilerek verilmiş: Nesnel, Somut, Doğrudan

    Ölçme ve Değerlendirme
    A. Aşağıdaki boş bırakılan yerleri uygun sözcüklerle doldurunuz.
    - Beş duyu organımızla algıladıklarımızı anlattığımız anlatım türüne somut anlatım denir.
    - Yoruma dayalı ve doğruluğu-yanlışlığı tartışmaya açık olan anlatım türüne öznel anlatım denir.
    - Ortaya koyulan yargıların doğruluğu-yanlışlığı tartışmaya kapalı olan anlatım türüne nesnel anlatım denir.
    - Beş duyumuzla algılayamadığımız ama varlığına inandığımız şeyleri anlattığımız anlatım türüne soyut anlatımdenir.
    - Anlatıcının gördüklerini, duyu organlarıyla algıladıklarını anlattığı anlatım türüne doğrudan anlatım denir.
    - Anlatıcının başkasından öğrendiklerini ve duyduklarını anlattığı anlatım türüne dolaylı anlatım denir.

    B. Aşağıdaki yargılan doğru-yanlış (D,Y) olarak değerlendiriniz.
    ( D ) İletişim etkinliği, iletişimde yer alan öğelerin imkânlarıyla sınırlandırılır.
    ( Y ) Anlatımın başarısı; iletiyi aktaracak kişinin yaklaşımıyla, tavrıyla, anlatım biçimiyle ilişkili değildir.
    ( Y ) "Hep sizin gibi akıllı ve çevresine saygılı arkadaşlarımın olmasını istemişimdir." cümlesi nesnel bir yargıdır.
    ( Y ) "Yazar, şairlerin yüzyıllardır işledikleri gurbet temasını bu eserinde eleştirel bir yaklaşımla hicve*diyor." cümlesi öznel bir yargıdır. turkeyarena.net
    ( D ) Somutlaştırma; okurda bir konuyla, bir kavramla ilgili uzak çağrışımlar yapmak amacıyla kulla*nılır ve daha çok şiirsel ifadelerde kullanılır.

    C. Aşağıdaki çoktan seçmeli sorulan cevaplayınız.
    1. (I)İki bölümden oluşan yapıtına yazar, impa*ratorluk Türkiye'sinin son demlerini aktarmış.(II)Boğaziçi'nin örf ve âdetleri içinde büyü*müş kişileri de konuşturmuş yer yer. (III) Sos*yal düşüncelerinin isabetliliğiyle yapıt, çağı*mız aydınının elinin altında olması gereken bir kaynak. (IV) Yapıt, yazarın felsefe ve sosyo*loji kriterlerini de içermektedir. (V) Ancak düşüncelerinin renkliliğini, aralara serpiştirdiği şiir kırıntılarında pek görmedim doğrusu. turkeyarena.net
    Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangilerinde kişisel görüşe yer verilmiştir?
    A) I ve II B) II ve III C) III ve IV D) III ve V E) I ve V

    2. Aşağıdakilerden hangisi soyut anlatımlarda kullanılmaz?
    A) Kanaat B) İzlenim C) Tahmin D) Tatma E) Öngörü

    3. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde nesnellik ağır basmaktadır?
    A) Sabahları balkona çıkar, güneşin muhteşem yükselişini seyrederim.
    B) Büyük bir coşkuyla kahvaltımı yaparım.
    C) İstemeye istemeye işimin yolunu tutarım.
    D) Gelen evrakları bir bir gözden geçiririm.
    E) Mesainin bitimini âdeta iple çekerim.

    4. "Uludağ'da karşımıza çıkan o muhteşem manzara hepimizi etkilemişti." cümlesinde hangi duyu organından yararlanılmıştır?
    A) İşitme
    B) Tatma
    C) Koklama
    D) Dokunma
    E) Görme

    5. Aşağıdaki cümlelerden hangisi dolaylı anlatıma örnektir?
    A)İnsanlar bana bir dağlıymışım gibi davranı*yor.
    B) Bir gün bana, sen de çek git, desinler.
    C)Yüreğime bu yükü kaldıramayacağını söylediler.
    D)Her uçurumun dibinde hercai menekşe bulunur mu?
    E) Bunca çaresizlik içinde kalkıp nerelere git*meli!
     

Sayfayı Paylaş