Zambak 10.Sınıf Dil ve Anlatım Kitabı Sayfa 32-45 2.Ünite

Konusu 'Dil ve Anlatım 10. Sınıf' forumundadır ve BaRıŞ tarafından 29 Ekim 2011 başlatılmıştır.

  1. BaRıŞ Well-Known Member


    Arkadaşlar ZAMBAK yayınları Dil ve Anlatım ders kitabı sayfa 32-45 arası yapamayanlar için yardımcı olur umarım. Not: Lütfen eksik veya hatalı gördüğünüz yerleri yorum ekleyerek belirtiniz.

    ANLATIMA HAZIRLIK,KONU VE TEMA

    1. Anlatıma Hazırlık
    Metin inceleme
    1. Her yazının: kendi düzeni, teması ve ifade biçimiyle kendi içinde anlamı olan organik bir bir*lik olduğu düşünüldüğünde, okuduğunuz metinlerde böyle bir bütünlük var mıdır? Yazının ve konuş*manın bütünlüğünü etkileyen öğeler nelerdir?
    CEVAP: Yazının ve konuşmanın bütünlüğünü etkileyen öğeler; “sözcüklerin doğru seçilmesi, cümlelerin gereği gibi kurulması ve birbirlerine mantıksal bir ilgiyle bağlanması, konuda birliğin sağlanması, bilgilerin doğruluğu, duyguların içtenliği”dir. Bu saydıklarımın yanı sıra anlatıma “uygun bir iletişim biçimi seçilmesi, yazım kurallarına uyulması, noktalama işaretlerinin yerinde kullanılması, yazılı bir metinde bulunması” gerekenlerin başında gelir. Ayrıca sözcükler anlatımın başlıca öğesidir. Anlatımda sözcüklerin doğru seçilmesine her zaman özen gösterilmelidir.

    2. “Eşyaya Ölüm” adlı metinde kişisel deneyimler ve araştırma sonuçları kullanılmış mıdır? Topla*nan bilgilerle kişisel deneyimlerin konuşma ve yazıya nasıl bir hava kazandıracağını belirtiniz.
    CEVAP: “Eşyaya Ölüm” adlı metinde kişisel deneyimler ve araştırma sonuçları kullanılmıştır. Konuşma ve yazmaya başlamadan önce topladığımız bilgilerle kişisel deneyimlerimiz, konuşmamızın ve yazımızın sağlam bir yapısının olmasını sağlayacaktır. Aklımızdan geçenleri tasarladıklarımızı başlıklar hâlinde ve küçük notlar hâlinde belirlersek hepimiz için çok kıymetli olan zamanımızı yitirmemiş oluruz. Hangi konu olursa olsun söyleyebileceklerimizin ve yazabileceklerimizin olabilmesi o konudaki topladığımız bilgilerle kişisel deneyimlerimizin bulunmasına bağlıdır. Sonuç olarak; bir konuşma veya yazıda anlatacaklarımızı bulmamızda toplanan bilgilerle kişisel deneyimlerin etkisi oldukça önemli ve büyüktür.

    3. Hazırlık aşamasında neyi, niçin ve nasıl anlatmak gerektiği üzerinde düşünmeden konuşma*ya ve yazmaya başlamak tutarlı olmaz. Buna göre “Eşyaya Ölüm” adlı metinde neyin, niçin ve nasıl anlatılması gerektiği belirlenmiş midir? Düşüncelerinizi söyleyiniz.
    CEVAP: “Eşyaya Ölüm” adlı metinde neyin, niçin ve nasıl anlatılması gerektiği elbette belirlenmiştir. Daha önce toplanan bilgiler ve kişisel deneyimler, hazırlanacak metnin yazılış amacı, hedef kitlesi ve anlatıcının tavrına göre düzenlenmiştir. turkeyarena.net. Ana düşünce etrafında birleşen düşünceler, bilgi, deneyim ve örnekler sebep-sonuç ilişkisi ışığında düzenlenmiş, üslup ve tarz buna göre belirlenmiştir.

    4. Hazırlık aşamasında bir ana düşünce belirlenip o ana düşünce etrafında birleşen düşünce, bil*gi, deneyim ve örneklerin sebep-sonuç ilişkisine göre düzenlenmesi gerekir. Okuduğunuz metinlerde bu kurala uyulup uyulmadığını anlatınız.
    CEVAP: Her iki metinde de bu kurala uyulmuştur.

    5. “Eşyaya Ölüm” adlı metinde ne zaman gözlem yapıldığını ve bunun metindeki önemini belirtiniz.
    CEVAP: “Eşyaya Ölüm” adlı metnin yazarı, metni oluşturmadan önce hayatın tabii seyri içinde bazı gözlemler yapmıştır. Yazar, eşyaya uzun bir süre bakmak suretiyle onun ayrıntılarını görmemize imkân sağlamıştır. Metin bitene kadar da o eşya neredeyse bizim hayatımızın bir parçası hâline gelmiştir. Ünlü Fransız yazar Jean Paul Sartre, Söz Okları adlı eserinde yazarlığa yöneliş döneminde dedesinin kendisine: “Yalnız gözleri olmak yetmez, onlardan yararlanmayı da öğrenmeli insan.” dediğini anlatır.

    Anlama ve Yorumlama
    1.Etkinlik
    Hazırlık aşaması yapılmış, okuduğunuz öyküden hareketle aşağıdaki tabloyu evet/hayır şeklinde değerlendiriniz.
    CEVAP:
    Yazılacak Hikâyenin Ölçme ve Değerlendirme Formu (evet)
    Konu belirlenmiş midir? (evet)
    Ana fikri belirlenmiş midir? (evet)
    Ana fikri destekleyen yardımcı fikirler belirlenmiş midir? (evet)
    Konuyu açıklayacak daha anlaşılır kılacak bir buluş var mıdır? (evet)
    Yazılacak öykünün planı çıkarılmış mıdır? (giriş-gelişme-sonuç) (evet)
    Tutarlı bir sıralama yapılmış mıdır? (evet)
    Öyküye nereden, nasıl ve niçin başlanacağı belli midir? (evet)
    Olayın hangi noktalarının anlatılacağı belli midir? (evet)
    Konuyla ilgili kişisel deneyimler ve gözlemler belirenmiş midir?

    2.Etkinlik
    Tablodaki özellikleri incelediğiniz metinlere göre değerlendiriniz.
    CEVAP: Özellikler:
    Neyi, niçin, nasıl anlattığı bellidir. 1. Metin
    Tamamlanmamış cümleler vardır. 2. Metin
    Devrik cümleler kullanılmıştır. 2. Metin
    Belli bir planlama göze çarpmaktadır. 1. Metin
    Anlatım bozuklukları vardır. 2. Metin
    Yazıların kendi içinde bir bütünlüğü vardır. 1. Metin
    Düşünceler belli bir plana göre sıralanmıştır. 1. Metin
    Cümleler arasında sebep-sonuç ilişkisi vardır. 1. Metin
    Tutarlı bir sıralama vardır. 1. Metin
    Noktalama işaretleri yerinde kullanılmıştır. 1. Metin 2. Metin

    2.Etkinlik
    Sizce bilgi toplama kaynakları nelerdir? İhtiyacınız olan özel bir bilgiyi çeşitli kaynaklardan nasıl temin edebilirsiniz? Açıklayınız.
    CEVAP: Bilgileri toplama kaynakları şunlardır:
    - Okumak
    - Araştırmak
    - Not almak
    - Özet çıkarmak
    - Alıntı yapmak
    - Gözlem yapmak
    - Dinlemek
    - Arşivlemek
    - Günümüzün teknolojik bilgi kaynaklarından yararlanmak (İnternet siteleri, radyo ve televizyon arşivleri, devlet arşivleri ve özel arşivler, sanal ve gerçek kütüphaneler…)

    Ölçme ve Değerlendirme

    A. Aşağıdaki anlatıma hazırlıkla ilgili yargılan doğru-yanlış (D/Y) olarak değerlendiriniz.
    ( D ) Yazmaya ve konuşmaya başlamadan önce hangi bilgilere ihtiyaç olduğu kontrol edilir.
    ( D ) Kendi deneyimlerimizi kullanmak yazımızı ve konuşmamızı daha etkili kılar.
    ( D ) Neyi, niçin, nasıl anlatmak gerektiği düşünülmeden konuşma ve yazma tutarlı olamaz.
    ( D ) Anlatmaya başlamadan önce deneyim ve bilgiler not hâline getirilir.
    ( D ) Anlatıma hazırlık aşamasında düşünce, bulgu ve bilgiler sıralanır.
    ( D ) Yazı ve konuşma hazırlarken hedef kitlenin kim olduğu da gözetilmelidir.
    ( D ) Her yazı, kendi düzeni, teması ve ifade biçimiyle kendi içinde anlamlı olan organik bir bütündür. Onun için yazıya başlamadan bir planlama yapılmalıdır. turkeyarena.net
    ( D ) Anlatıma hazırlık yapılırken tanınmış yazarlara ait metinlerden örnek almak yararlı olur.

    C. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.
    1. Aşağıdakilerden hangisi bir anlatımın hazırlık aşamasında etkili değildir?
    A) Gözlem yapmak B) Okumak C) Düşünmek
    D) Alınan notlar E) Üslup belirlemek

    2. Aşağıdakilerden hangisi yazı yazma ve ko*nuşma hazırlamada hazırlık için gereken unsurlardan biri değildir?
    A) Bilgi toplamak
    B) Kişisel deneyimlerden yararlanmak
    C) Amacı belirlemek
    D) Hedef kitleyi tespit etmek
    E) Değerlendirme yapmak

    3. Aşağıdakilerden hangisi bilgi toplama için gerekli faaliyetlerden biri değildir?
    A) Okumak B) Not almak C) Düşünmek
    D) Alıntı yapmak E) Özet çıkarmak

    4. Aşağıdakilerden hangisi "özet çıkarmak" la yakın anlamlıdır?
    A) Ayrıntıları atmak B) Fark etmek C) Gözlem yapmak
    D) Okumak E) Ayrıntıları almak

    5. Dünyada ozanlar vardır, ozan aileleri vardır. Biz seninle aynı aileden olabiliriz; kesin olarak söyleyebilirim ki senin şiirin kendi şiirin. Ama bu aynı aileden olmamızı engellemez. Bu parçada geçen “aile” sözü ile yazar aşağıdakilerden hangisini anlatmak istemiştir?
    A) Birbirine yakın şiir anlayışında olan kişileri
    B) Ozanlığın dışında başka sanatlarla da ilgilenenleri
    C) Ozanlığı dünyanın en önemli uğraşı olarak görenleri
    D) Şiirden başka bir türde yapıt vermeyenleri
    E) Ozanlığı en seçkin meslek olarak görenleri

    2. Anlatımda Tema ve Konu
    Hazırlık
    Okuma konusunda yazılmış yukarıdaki iki metnin vermek istediği mesaj aynı mıdır? Niçin?
    CEVAP: İki metnin de vermek istediği mesaj aynıdır. Çünkü her iki metnin de teması “okumak”, konusu ise “okumanın insana faydaları” dır.
    Bu metinlerin benzer ve farklı yönlerini tartışarak açıklayınız.
    CEVAP: Bu metinlerin benzer yönü; tema, konu ve verilmek istenen mesajların aynı olmasıdır. Farklı yönleri ise, üsluplarının farklı olmasıdır. Çünkü yazarlar aynı konu ve temada okuyucuya ulaştırmak istedikleri mesajlarını farklı üsluplarla kaleme alabilirler.

    Metin İnceleme
    1. Tema soyuttur. Tema; belli bir bağlamda kişi, yer, zaman ve durum bildiren dil birliklerinin sı*nırlandırılması, somutlaştırılması ve anlatılmasıyla konu hâline gelir. Buna göre metnin konusu ve teması nedir? Tema ve konuyu bulup aralarındaki ilişkiyi açıklayınız.
    CEVAP:
    Metnin teması: “Ölüm”
    Metnin konusu: “İvan İlyiç’in, ölümü başkaları için bir gerçek olarak kabul ettiği halde aynı şeyin kendisi için mümkün olmadığını iddia etmesi”
    Metnin teması; belli bir bağlamda kişi, yer, zaman ve durum bildiren dil birlikleriyle sınırlandırılması, somutlaştırılması, anlatılması sonucu konu hâline getirilmiştir. turkeyarena.net
    2. Her yazı ya da her konuşma belirli bir amaca yöneliktir. Yazarın bu metni kaleme almadaki amacı ne olabilir?
    CEVAP: Ölümün reddedilmez bir hakikat olarak, her fani gibi insanı da beklediğini okuyucuya hatırlatmak.
    3. Metnin anlatım türünü belirtiniz. Metnin anlatım türü ile tema ve dil ilişkisi arasında bir bütünlük var mıdır? Açıklayınız.
    CEVAP: Metinde “öyküleyici” ve “betimleyici” anlatım kullanılmıştır. Romandan bir parça olarak ele alınmış olan bu metnin anlatım türü ile tema ve dil ilişkisi arasında elbette bir bütünlük vardır. Yazar, kahramanın ruhi ve fiziki özelliklerini olay akışı içinde vermekte ve öyküleyici anlatımın dil özelliklerinden de yararlanmaktadır.
    4. Temalar; bağlam, kişi, zaman, ifade ve anlatma biçimiyle sınırlanarak somutlaşır; anlaşıla*bilir, değerlendirilebilir özellikler kazanır. Buna göre bu metni somutlaştıran öğeleri belirtiniz.
    CEVAP: Her konunun başlıca dört öğesi vardır:
    a. Konunun Dayanağı
    b. Görüş Noktası
    c. Görüş Açısı
    d. Yazı Türü
    a. Konunun Dayanağı:
    Bir konunun dayanağı, onun özü ve ana düşüncesidir. Diğer düşüncelerin tümü bu ana düşünce etrafında toplanmaktadır. Bu metnin ana düşüncesi; “Ölüm, reddedilmez bir hakikat olarak her fani gibi insanı da beklemektedir.” veya “Her nefis ölümü tadacaktır.” şeklinde verilebilir.
    b. Görüş Noktası:
    Dayanağı yani ana maddesi belirlenen konunun anlatım yönünden tespiti görüş noktasını ortaya koyar. Bu metinde de yazar, ölüm gerçeğini okuyucuya tersten sunarak hatırlatmak şeklinde bir görüş noktası yakalamıştır.
    c. Görüş Açısı:
    Anlatımın kapsadığı alana görüş açısı denir. Anlatımın açı derecesi sınırlandırılmazsa konu bütünlüğünü yitirir. Görüş açısının gereğinden çok geniş tutulması anlatımı dağıtır ve gereksiz ayrıntıların yazıya girmesine neden olur. Bu yönüyle görüş açısının iyi tespit edilmesi gerekir. Bu metinde de yazar, görüş açısına göre temayı sınırlandırmış ve okuyucunun konuyu tespit etmesini sağlamıştır.
    d. Yazı Türü:
    Konunun işlenmesine uygun düşecek yazı türünün seçimi de çok önem taşır. Konu; taşıdığı fikir, duygu ve düşünce yönünden makale, söyleşi, anı vb. yazı türlerine göre de yazılmayı gerektirebilir. Bir yazının hangi türde yazılacağı, o konunun dayanağı ile görüş noktasının niteliğinden anlaşılır. Sadece küçük bir parçası sunulan bu metin, “roman” yazı türünden alınmış ve kastedilen konu bu türle sınırlandırılıştır.
    5. Metni oluşturan birimleri tespit ederek bu birimler ile tema arasındaki ilişkiyi belirleyiniz.
    CEVAP: Birim olarak; kelimeler cümleleri, cümleler ise paragrafları oluşturmuştur. Metnin teması olan “ölüm” duygusu, olay anlatımı (öyküleme) ve betimleme gerektiren “roman” yazı türüne uygun bir dil (üslup) özelliğiyle aktarılmıştır.
    6. Metnin birimleri arasında anlam ve tema olarak bir bütünlük var mıdır? Niçin?
    CEVAP: Elbette vardır. Çünkü yazar; temayı tek bir kelime, cümle ya da paragrafta sunarak değil, yazı türünün (romanın) tamamina yaymak suretiyle bu birimler arasında bir bütünlük sağlamıştır.
    7. Metnin konusunu güncelleştirip anlatınız.
    CEVAP: Metnin konusu; “İvan İlyiç’in, ölümü başkaları için bir gerçek olarak kabul ettiği halde aynı şeyin kendisi için mümkün olmadığını iddia etmesi”dir. Her öğrenci bu konuyu kendi tecrübelerinden istifade ederek ve örnekler sunarak güncelleştirebilir.


    Anlama ve Yorumlama
    1.Etkinlik
    Yukarıdaki metnin konusunu ve temasını belirtiniz. Bu metin ile inceleme bölümünde oku*duğunuz metni dil ve anlatım, konu ve tema bakımından karşılaştırınız.
    CEVAP: Bu metnin de teması “ölüm”dür. Ancak konusu inceleme bölümündeki metinden farklıdır: “Canlı organizmaların hücrelerinde, Yaratıcı tarafından yerleştirilen düzenin (kanunun) herhangi bir şekilde bozulması sonucu ölümün gerçekleşeceği.”
    İnceleme bölümündeki metin öyküleyici anlatım türüyle yazılmış, bu metnin anlatım türü ise öğretici anlatımdır. Dolayısıyla öyküleyici anlatımda kullanılan dil (üslup) özellikleriyle, öğretici anlatımda kullanılan dil (üslup) özellikleri de birbirinden farklıdır.
    2.Etkinlik
    Tablodaki kavramların içerikle ilgili olup olmadığını nedenlerine göre belirtiniz.
    CEVAP: Kavramlar
    Tema: İçerikle ilgili
    Konu: İçerikle ilgili
    Anlatım biçimi: İçerikle ilgili değil
    Olay örgüsü: İçerikle ilgili değil
    Anlatıcı: İçerikle ilgili değil
    3.Etkinlik
    İki gruba ayrılınız. Sınıfa getirdiğiniz metinlerin tema ve konularını etkinlik ve verilen açıklamalardan yararlanarak belirleyiniz. Tema ile konu arasındaki ilişkileri açıklayınız. Metinlerin te*masını güncelleştiriniz. Bunları yazılı olarak ifade ediniz.
    CEVAP: TEMA: Bir konuşmada ya da yazılı metinde işlenen genel konuya veya temel duygu ve düşünceye “tema” denir. Tema, yalnızca birkaç sözcükle ifade edilir. Örneğin; aşk, ayrılık, kahramanlık, vatan, özgürlük, hoşgörü, vb. ifadeler temadır.
    - Tema soyut bir kavramdır.
    - Toplumsal ve bireysel olmak üzere iki çeşit tema vardır.
    - Tema; belli bir bağlamda kişi, yer, zaman ve durum bildiren dil birlikleriyle sınırlandırılması, somutlaştırılması, anlatılması sonucu konu hâline getirilir.
    Aşağıdaki metnin temasını belirlemeye çalışalım:
    EZANSIZ SEMTLER
    ... Ah büyük cedlerimiz! Onlar da Galata, Beyoğlu gibi Frenk semtlerinde yerleşirlerdi. Fakat yerleştikleri mahallede Müslümanlığın nuru belirir, beş vakitte ezan işitilir, Asmalı Minare, Gölgeli Mescit peyda olur; sokak köşesinde bir türbenin kandili uyanır, hâsılı o toprağın o köşesi imana gelirdi; Beyoğlu’nu ve Galata’yı saran yeni yapıların yığını arasında o mescitlerden, o türbelerden bir ikisi kaldı da gördük ki, cedlerimiz o kefere Frenk mahallelerinin toprağına böyle nüfuz ederlerdi. Biz bugünün Türkleri bilakis Şişli, Nişantaşı, Kadıköy, Moda gibi küçücük bir şehri andıran yerlere yerleştik. turkeyarena.net Fakat o yerler Müslüman ruhundan arı, çorak ve kurudur. Bir Üsküdar’a bakınız, bir de Kadıköy’üne, Üsküdar’ın yanında Kadıköy Tatavla’yı andırır. Eski Türklerin ruhları ile yeni Türklerin arasındaki farkı anlamak isterseniz, bu son asırda peyda olan semtlerle İstanbul içlerini mukayese ediniz...Yahya Kemal BEYATLI
    Yahya Kemal Beyatlı’ya ait yukarıdaki metni okuduğumuzda, yazarın yoğun olarak eski İstanbul ve tarih özleminden söz ettiğini görüyoruz. Dolayısıyla bu metnin teması “tarih özlemi” ya da “özlem” şeklinde ifade edilebilir.
    - Şiirde tema, şiirin geneline hâkim olan “ana duygu” şeklinde tanımlanır.
    Şimdi de aşağıdaki şiirin temasını belirlemeye çalışalım:
    =======
    SESSİZ GEMİ
    Artık demir almak günü gelmişse zamandan,
    Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan.

    Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol;
    Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol.

    Rıhtımda kalanlar bu seyahatten elemli,
    Günlerce siyah ufka bakar gözleri nemli.

    Biçare gönüller, ne giden son gemidir bu.
    Hicranlı hayatın ne de son matemidir bu.

    Dünyada sevilmiş ve seven nafile bekler;
    Bilmez ki, giden sevgililer dönmeyecekler.

    Birçok gidenin her biri memnun ki yerinden,
    Birçok seneler geçti; dönen yok seferinden.
    Yahya Kemal BEYATLI

    Şairin şiirinde ölümden söz ettiğini görüyoruz. Bu şiirin temasına “ölüm” diyebiliriz.
     



  2. BaRıŞ Well-Known Member

    KONU: Bir yazı da konuşmada ele alınan düşünce, olay, durum ya da probleme konu denir. Bu tanımlamaya göre atasözü, özdeyiş gibi bir düşünce; bayrak, insanlık, çalışmak, sorumluluk... gibi bir kavram; sevgi, sabır, hoşgörü, bağlılık, korku... gibi bir duygu; yaşanan, görünen, okunan, tasarlanan bir olay; “bir şeyin içinde bulunduğu koşulların hepsi” diye tanımlanan bir durum... konu olabilir.
    İsteğimizi anlatmak için üzerinde durduğumuz problem veya içinde hareket ettiğimiz çerçeve de konudur. Kısacası; üzerinde söz söylenen, konuşulan, yazı yazılan her şey konudur.
    Günlük hayatımızı göz önüne getirirsek uykuda olmak gibi zamanların dışında ya okur, ya dinler, ya konuşur ya da düşünürüz. Her dört halde de bir konuyla karşı karşıyayız demektir. Çünkü okuduğumuz yazının, dinlediğimiz yahut yaptığımız konuşmanın, kafamızdan geçen düşüncelerin mutlaka bir konusu vardır.
    Konuyu geniş ve dar kapsamlı olmak üzere iki ayrı görüşle ele almakta yarar vardır. Geniş kapsamlı konulara “genel konular”, dar kapsamlı konulara da “sınırlı konular” diyebiliriz.

    Herhangi bir yazı ya da konuşma için bir konu seçmemiz istenirse şu noktalara dikkat etmeliyiz:
    - Konu, açık, anlaşılır ve inandırıcı olmalıdır.
    - Konu, toplumun büyük bir bölümünün, hiç değilse bir kesiminin, sınıf için hazırlanacaksa öğrencilerin ilgisini çekecek nitelikte olmalıdır.
    - Konu, eğiticilik, öğreticilik niteliği taşımalıdır.
    - Konu, toplumun değer, norm ve sosyal kontrol unsurlarına ters düşmemelidir.
    - Konu, duygu, düşünce ve hayallerle zenginleştirilmeye uygun olmalıdır.
    - Konu, onu işleyecek kişinin birikimlerini, yeteneklerini rahatça kullanabilmesine olanak tanımalıdır.
    - Konu, bir mesajı iletmeye uygun olmalı, yani bir amaca hizmet etmelidir.
    - Konu, yeni, özgün (orijinal) şeyler söylemeye uygun olmalıdır.
    - Bir yapıtın konusunu mutlaka bir cümle halinde ifade etmeliyiz.

    Yukarıda temasını bulduğumuz metnin şimdi de konusunu belirleyelim:
    Bir yapıtın konusu farklı şekillerde ifade edilebilir. Buna göre yukarıdaki metnin konusu için; “Yazarın, eski İstanbul’un ezan okunan Müslüman semtlerine duyduğu özlem” veya “Eski İstanbul’un ezan okunan semtleri ile bugünün ezan okunmayan semtlerinin ruh ve mana yönüyle karşılaştırılması” diyebiliriz.

    Ölçme ve Değerlendirme
    A. Aşağıdaki boş bırakılan yerleri verilen sözcüklerden uygun olanlarıyla doldurunuz.
    - Metin düzeyinde gözlenebilen her türlü anlam ve dil malzemesine içerik denir.
    - Sanat eserlerinde işlenen temel düşünce ya da duyguya tema denir.
    - Bir metinde yazarın temayı vermek için bir bağlamda kişi, yer, zaman ve durum bildiren dil birlik*lerini kullanarak temayı somutlaştırması sonucu............. konu oluşur. turkeyarena.net
    - Metinlerde olay ne olursa olsun bir kişiler başından geçer.
    - Metinlerde olayların düzenlenişi, sıralanışı ve akışı olay örgüsü ile ilgilidir.


    B. Aşağıdaki tabloda bazı temalar verilmiştir. Hangilerinin sosyal hangilerinin bireysel tema olduğunu işaretleyiniz.
    Tema Adı
    Bir âşığın aşkı uğruna ölmesi: Bireysel Tema
    Evlilik ve ailenin yozlaşması: Sosyal Tema
    Aydının problemlere ve halka bakışı: Sosyal Tema
    Melankolik yaşamak: Bireysel Tema
    Belli durumlardan duyulan huzursuzluk. Bireysel Tema
    Bir iş yerinde amir-memur ilişkisi: Sosyal Tema
    Olağanüstü yaratıklarla temasa geçmek: Bireysel Tema
    Yönetim vebürokrasideki çarpıklıklar: Sosyal Tema
    Anne ve babaya karşı saygılı olma: Bireysel Tema

    C. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.
    1. Metin düzeyindeki anlatım türleri ve birim*lerinin gözlenebilen her türlü anlam ve dil malzemesini belirtmek için aşağıdaki kav*ramlardan hangisi kullanılır?
    A)Tema B) Konu C) İçerik D) Olay E) Anlatım

    2. Yunus Emre'nin ve ondan yüzyıllar sonra yaşamış Âşık Veysel'in “sevgi”den bahset*mesi bu iki şairin hangi yönlerinin ortak olduğunu gösterir?
    A) Bakış açılarının
    B) Sahip oldukları dünya görüşünün
    C) Sanat anlayışlarının
    D) Temalarının
    E) Anlatım biçimlerinin

    3. “Sanatın yalnızca bir süs varlığı olarak ele alın*dığı divan yazınında aşırı bir yabancılaşma gö*rülür. Sanatın, yaşamın bir parçası olarak ka*bul edildiği halk şiirinde ise bütün örnekler, kuşlar, sevgililer, güzeller yerlidir. Anadolulu*dur. Çünkü halk ozanı, duyduğu değil gördü*ğü, tanıdığı kuşu işler şiirinde. Bu şiirlerde, di*van şiirindeki doğa dışı varlıktan göremeyiz. Söz gelimi, halk şiirinde, atmaca tavuğu yer, pilici kapıp uçar. Divan şiirinde güzelin gözleri olan doğan, sevenin gönlünü avlar.” turkeyarena.net
    Parçada divan edebiyatı ve halk edebiyatına ilişkin olarak aşağıdaki kavramlardan han*gisinin üzerinde durulmamaktadır?
    A) Açıklık - kapalılık
    B) Somutluk – soyutluk
    C) Gerçekçilik – düşçülük
    D) Nesnellik – öznellik
    E) Yerlilik – yabancılık

    3.ANLATIMDA SINIRLANDIRMA

    [​IMG]

    Metin İnceleme
    1. Yazma veya konuşmada ele alınan, üzerinde durulan olay, düşünce ve sorunlar konuyu oluşturur. Buna göre okuduğunuz metnin konusu nedir?
    CEVAP: Ahmet Mithat Efendi’nin romanlarında öğreticilik
    2. Konu nesnel bir görüntü veriyorsa somut; öznel bir nitelik taşıyorsa soyut olur. Buna göre met*nin konusu soyut mu yoksa somut mudur? Açıklayınız.
    CEVAP: Her ne kadar “yer, kişi ve bağlam” açısından sınırlandırma yapılmış olsa bile bu metnin konusu soyuttur. Metin içinde verilen örneklerle soyut olan konu somutlaştırılmıştır.
    3. Her yazı ya da her konuşma belirli bir amaca yöneliktir. Yazarın bu metni kaleme almadaki amacı ne olabilir?
    CEVAP: Yazarın bu metni kaleme almadaki amaç, “Ahmet Mithat Efendi’nin romanlarındaki öğreticiliği ve romancılara bakış açısı hakkında bilgi vermek”tir.
    4. Temalar; bağlam, kişi, zaman, ifade ve anlatma biçimiyle sınırlanarak somutlasın anlaşıla*bilir, değerlendirilebilir özellikler kazanır. Buna göre metni sınırlayan öğeleri belirtiniz.
    CEVAP: Konuyu sınırlandırmak suretiyle bir metni kaleme almak için aşağıdaki ölçüleri göz önüne almak zorundayız:
    a. Sesleneceğimiz okuyucu kitlesinin sosyal ve kültürel yapısı, özellikleri nelerdir?
    b. Konunun hangi yönüne daha çok ağırlık vermeliyiz?
    c. Konu ile ilgili yeterli birikime sahip miyiz?
    d. Yazabilmek için gerekli kaynaklara ulaşabilecek miyiz?
    e. Yazımızın uzunluğu, kısalığı ne kadar olacaktır?
    f. Yazımızı belli bir zaman süresinde yazabilecek miyiz?
    g. Yazımızın türü ne olacaktır?

    5. Bazı konular geneldir, kapsamlıdır. Genel konuları alt bölümlere ayırmakla konuyu sınırlamış oluruz. Örneğin "kadınların özgürlüğü" tema ise; "Türkiye'de kadınların özgürlüğü" ve "20. yy. baş*larında İstanbul'un herhangi bir semtinde yaşayan kadınların özgürlükleri" ile bu tema sınırlandırılır. Yazar okuduğunuz metinde konuyu nasıl sınırlandırmıştır? Metinden hareketle açıklayınız.
    CEVAP: Yazarın bu metinde “öğreticilik” temasından yola çıkarak “yer, kişi ve bağlam” açısından yaptığı sınırlandırmayı aşağıdaki tabloda görebiliriz:
    YER+BAĞLAM: Romanda öğreticilik
    KİŞİ+BAĞLAM: A.Mithat Efendi’de öğreticilik
    KİŞİ+YER+BAĞLAM: A.Mithat Efendi’nin romanlarında öğreticilik

    6. Konuyu sınırlandırmak anlatıcılara ne kazandırır?
    CEVAP: Konunun sınırlandırılmasında sayısız yarar vardır. Örneğin; kültür tarihi konusunda 300 sözcükten oluşacak bir yazı yazacağımızdan yola çıkalım. Oldukça geniş kapsamlı bir konu olan kültür tarihini bu kadar az sözcükle ifade etmemiz imkânsızdır. O zaman genelden özele doğru bir yol izleyerek konuyu sınırlandırmamız gerekmektedir.
    Örneğin; birkaç tane genel nitelikli konu yazalım:
    - Sinema
    - Tiyatro
    - Roman
    - Spor
    - İletişim
    Bunlardan herhangi birini seçip üzerinde yazı yazabiliriz. Diyelim ki, roman konusu işlenecek. Romanın günümüzdeki durumu mu? Türk romanı mı, dünya romanı mı? Roman konuları mı? Milli Mücadele dönemi romanı mı? Batılılaşmayı konu edinen romanlar mı? Bu konularda bir yazı yazmak mümkündür. Ama unutmamamız gereken şey konuyu kesinlikle sınırlandırmaktır.
    Konuyu sınırlama, yazmada başarıyı sağlayan temel öğedir. Konu sınırlandırılmazsa ortaya koymayı amaçladığımız düşünceler netlik, açıklık kazanmaz, söyleyeceklerimiz açıklıkla belirlenmez. Söyleyeceklerimiz genellemeler olmaktan öteye gitmez. Konudan sapmalar olur. Kısaca yazımız yoğunlaşmaz.

    7. Temanın sınırlandırılmasında anlatıcının tavrının ve amacının rolü var mıdır? Belirtiniz.
    CEVAP: Elbette vardır. Yazar, sanatsal veya bilimsel bir yazıda öncelikle niçin yazdığını, yani amacını belirler. Amaç; yazıda bir haberi, bir bilgiyi okuyanlara iletme, onların sorularını cevaplama olabilir. Kimi zaman amaç; edebiyat yapmak, sezdirmek, hislendirmek, okuyucuyu etkilemektir. Kimi zaman da yazarı yazmaya iten amaç, onların davranışlarını değiştirmektir. Kısacası yazma amacı, yazma öncesinde yazarın belleğinde netleşir ve yazarın bu amaç doğrultusunda belirlediği tavırla birlikte ele alacağı temayı sınırlandırır.

    Anlama ve Yorumlama
    2.Etkinlik
    “Sevgi” konusunu ele alan bir yazı yazacağınızı düşününüz. Bu, çok geniş ve soyut bir konu olduğu için bu konuda birçok seçeneğiniz olabilir. Bu temanın daha rahat anlatılabilmesi için sınırlandırılması ve somutlaştırılması gerekmektedir. Bu temayı “bağlam, kişi, zaman, anla*tım biçimi” ile sınırlandırarak “Küçükleri Sevme” temasını işleyen bir yazı yazınız. Yazınızı arkadaşlarınıza okuyunuz.
    CEVAP:
    Örnek metin: KÜÇÜKLERİ SEVME
    Küçüklerimize merhamet ve sevgi göstermeliyiz. Çünkü bu onların ruh sağlığının korunmasında zekâ ve karakterlerinin gelişmesinde önemli bir ihtiyaçtır. Dinimiz, yarının büyükleri olacak çocuklarımızı sevmeyi, onlara merhamet etmeyi ve en iyi şekilde eğitmeyi emretmiştir. Çünkü çocuklarını eğitmeyen onlara iyi ahlak kazandırmayan toplumlar geleceğe umutla bakmazlar. Her hal ve hareketiyle bize örnek olan Peygamberimiz de: “Küçüklerine merhamet etmeyen büyüklerine saygı göstermeyen bizden değildir.” buyurarak küçüklerimizi sevmeyi onlara merhamet göstermeyi emretmiştir. Kendisi de çocukları çok sever onlarla ilgilenir onların başlarını okşar ve gerektiğinde çeşitli hediyelerle onları sevindirirdi.
    İnsanlara yaşarken değer verdiğimizi göstermek, küçükleri sevmek ve kimsenin kalbini kırmamaya çalışmak, tatlı dil ve güler yüzle onların gönlünü almak ne güzel bir davranış değil mi?
    3.Etkinlik
    Konuyu sınırlandırmamızı etkileyen birtakım unsurlar vardır: Muhatapların durumu, anlatacaklarımızın uzunluğu veya kısalığı, konu üzerindeki bilgilerimiz bunlardan bazılarıdır. İşte bunları da göz önüne alarak bir konuyu basamak basamak daraltıp sınırlandırabiliriz.
    Aşağıdaki konuları sınırlandırınız.

    Konu ------- Sınırlandırılmış konu
    Atatürk: Atatürk’ün Türk dili hakkındaki görüşleri
    Eğitim: Çocuk eğitiminde ailenin rolü
    Roman: Romanda kahramanın yeri
    Köy yaşamı: Köy yaşamını olumsuz etkileyen nedenler
    Spor: Sporun sağlığa yararları
    Aile: Aileyi bir arada tutan temel özellikler
    Mehmet Akif Ersoy: Mehmet Akif Ersoy’un şiirlerinde din duygusu
    Müzik: Müzikte nota bilmenin önemi

    Ölçme ve Değerlendirme
    A. Aşağıdaki yargıları doğru-yanlış (D/Y) olarak değerlendiriniz.
    ( D ) İletişim etkinliği, iletişimde yer alan öğelerin imkânlarıyla sınırlandırılır.
    ( D ) Temalar; bağlam, kişi, zaman, ifade ve anlatma biçimiyle sınırlanarak somutlaştırılır.
    ( D ) Sözlü ve yazılı ifadede, anlatımın amacı ve yazarın niyeti başta olmak üzere iletişimde rol alan öğeler bütününün sunduğu imkânlarla tema sınırlandırılır.
    ( Y ) Sınırlandırılmış konuları işlemek, anlatmak daha zordur.

    B. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.
    1. Aşağıdakilerden hangisi temayı sınırlandı*ran öğelerden değildir?
    A) Bağlam
    B) Kişi
    C) Zaman
    D) Anlatım şekli
    E) Anlatım imkânları

    2. Aşağıdakilerden hangisi bir iletişim etkin*liğinde yer almaz?
    A) Şifre B) İleti C) Alıcı D) Bağlam E) Mekân

    3. Aşağıdakilerden hangisi temanın somut*laşmasında daha etkilidir?
    A) Sanat anlayışı
    B) İfade yeteneği
    C) Dünya görüşü
    D) Üslup özelliği
    E) Anlatım biçimi

    4. Aşağıdaki konulardan hangisi daha dar kapsamlıdır?
    A) Savaş
    B) Hayvanlar
    C) Yiyecekler
    D) Eğitim
    E) Sevdiğim yemek

    [​IMG]
     

Sayfayı Paylaş