Zambak 10.Sınıf Dil ve Anlatım Kitabı Sayfa 132-138 3.Ünite

Konusu 'Dil ve Anlatım 10. Sınıf' forumundadır ve BaRıŞ tarafından 2 Kasım 2011 başlatılmıştır.

  1. BaRıŞ Well-Known Member


    Arkadaşlar ZAMBAK yayınları Dil ve Anlatım ders kitabı sayfa 132-138 arası yapamayanlar için yardımcı olur umarım. Not: Lütfen eksik veya hatalı gördüğünüz yerleri yorum ekleyerek belirtiniz.

    2. Emredici Anlatım - Fiil (Eylem), Fiilimsi (Eylemsi)

    Sayfa 132
    İnceleme
    1. Metin
    Şeyh Edebali'nin Damadı Osman Gazi'ye Vasiyeti
    Ey oğul! Ananı, atanı say!
    Bereket büyüklerle beraberdir.
    İnancını kaybedersen,
    yeşilken çöllere dönersin.
    Açık sözlü ol! Her sözü üstüne alma!
    Gördüğünü görme! Bildiğini bilme!
    Sevildiğin yere sık gidip gelme!
    Ey oğul! Üç kişiye acı:
    Cahil arasındaki âlime,
    zenginken fakir düşene ve
    hatırlı iken itibarını kaybedene.
    Ey oğul! Unutma ki
    yüksekte yer tutanlar
    aşağıdakiler kadar emniyette değildir.
    Haklıysan mücadeleden korkma!

    2.Metin
    Dilekler
    Gürültü ve karmaşanın ortasından sakince geç; sessizlikte ne büyük bir huzur olduğunu hatırlayarak. Mümkün olduğunca ama teslim olmaksızın herkesle iyi geçin. Doğru bildiğini sesini yükseltmeden ama açık seçik dile getir ve diğerlerine de kulak ver; ne kadar pırıltısız görünse de onların da bir hikâyesi vardır. Gürültücü ve saldırgan insanlardan uzak dur çünkü onlar özüne sıkıntı verirler. Eğer kendini başkalarıyla kıyaslayıp durursan ya mutsuz ya kendini beğenmiş olursun çünkü her zaman senden daha iyi ya da daha kötü durumda birileri olacaktır. İlanların kadar gerçekleştirdiklerinden de zevk al. Kariyerine ilgini kaybetme; ne kadar basit olursa olsun, zamanın değişen değerlerine karşı gerçek hazinendir. İşinde temkinli ol; dünya sahtekârlıklarla doludur. turkeyarena.net Fakat bu temkinliliğin, sahip olduğun meziyetleri kullanmana engel olmasın; çok insan yüksek idealleri için çırpınır. Ve hayat her yerde kahramanlıklarla doludur. Kendin ol. Özellikle sevmediğin hâlde seviyormuş gibi davranma. Aşka kırılgan da olma çünkü bütün hayal kırıklıklarına rağmen aşk çimenler gibi yeniden doğar hiç beklemezken. Yılların geçişine saygıyla boyun eğ ve asaletle terk et gençliğin heveslerini. Ruhunu güçlendir beklemediğin anda gelen talihsizliklere karşı seni koruması için. Ama bu karanlık hayallerle kendini üzme. Pek çok korku, bitkinlik ve yalnızlıktan doğar. Kendine karşı nazik ol. Sen de bu evrenin çocuğusun en az ağaçlar ve yıldızlar kadar, sen fark etsen de etmesen de evren olması gerektiği gibi hareketine devam ediyor zaten. (...) Çabaların ve emellerin ne olursa olsun, hayatın gürültülü karmaşasında barış ve huzuru kalbinden hiç eksik etme. Bütün basitlikleri, yıpratıcılığı ve hayal kırıklıkları ile bile dünya çok güzel, neşeli ol. Mutlu olmak için çırpın.
    Max EHRMANN (Maks Ehreman)

    Metin İnceleme
    1. Metinlerde sıkça kullanılan kelime ve kelime gruplarını tespit ediniz.
    2. Yukarıdaki metinlerde emir, telkin ve öneri ifade eden kelime ve kelime gruplarının altını çiziniz.
    CEVAP: Metinlerde söz konusu kelimeler belirginleştirilmiş ve bunların altı çizilmiştir.
    3. Bu tür metinlerin öğretici ve açıklayıcı yönleri de vardır. Aynı metinlerden öğretici ve açıklayıcı yönleri tespit edip sınıfça tartışınız. Sonuçları defterinize yazınız. turkeyarena.net
    4. Emredici metinler hangi amaçlarla yazılır ve nerelerde kullanılır? Metinlerden hareketle açıklayınız.
    CEVAP:
    EMREDİCİ ANLATIMIN KULLANILDIĞI YERLER:
    - Kesinlik ve vazgeçilmezlik bildiren emir ve yasaklamalar için kullanılır: “Sigara içilmez!” “Aslan kafesine elinizi uzatmayınız.” “Seyyar satıcılar giremez!” “Çimenlere basmayın!” “Lüzumsuz ise ışığı söndür!” “Trafik kurallarına uyunuz, trafik ışıklarına ve işaretçilere dikkat ediniz!”
    - Doğruluğu kesin gibi görülen deneyimler, öğütler, söze kesinlik katmak için emredici anlatımla sunulur:“Bir başkasının da senin kadar iyi söyleyebileceğini söyleme; senin kadar iyi yazabileceğini yazma!” (Andre GİDE)
    “Güzel düşün, iyi hisset, yanılma, aldanma! turkeyarena.net
    Ne varsa doğrudadır; doğruluk şaşar sanma!” (Tevfik FİKRET)
    - Diyaloga dayanan anlatılarda sözdeki içtenliği bildirmek için kullanılır:
    “-Yarın bize gel.
    -Sen de maklubeyi hazırla ama.
    -Mutlaka geleceksiniz.
    -Sakın şekerpareyi unutma!”
    - Bir şeyin nasıl yapılacağını anlatmada, tarif etmede kullanılır. Yemek tarifleri, reçeteler... bu tarzdadır: ”Buradan sağa döneceksin, yüz metre yürüyeceksin, çınar ağacını gördüğünde dur, aradığın ev, çınarın solundadır.” “Önce 1 kg unu ortası çukur biçimde kaba dök. Yumurtayı kır, şekeri at, mayayı koy. Bunları hamura katmadan önce unun ortasındaki çukurda elinle karıştır. Ama eldiven giymeyi de unutma. Daha sonra bunları yavaş yavaş hamura kat, iyice yoğur.”
    - Bir işin nasıl yapılacağını anlatan, talimat veren yazılarda kullanılır: “Zincirsiz yola çıkmayınız. Tekerleklerin havasını kontrol ediniz. Vitesi boşa alınız. Kontağı çevirdikten sonra, arabanın ısınması için birkaç saniye bekleyiniz. Silecekleri kontrol ediniz. Daha sonra yola çıkabilirsiniz.”
    - Özellikle emir kipi 3. kişisiyle kurulan cümlelerde dilek, umut, yalvarma anlamlarında da kullanılır:
    “Bastığın yerleri toprak diyerek geçme tanı
    Düşün altında binlerce kefensiz yatanı
    Sen şehid oğlusun, incitme yazıktır atanı.
    Verme dünyaları alsan da bu cennet vatanı” (Mehmet Akif ERSOY)

    5. Metinlerde en çok hangi fiil kipi kullanılmıştır? Bunların ifadeye kattığı anlam nedir? Açıklayınız.
    CEVAP: Metinlerde en çok emir kipi kullanılmıştır. Bu kipin ifadeye kattığı anlam; istenilen işin yapılmasının emredilmesi, telkin edilmesi veya önerilmesidir.
    1.Etkinlik
    Şiirdeki koyu yazılmış sözcüklerin köklerini yazınız.
    Bu kelimelerdeki ekleri isim, sıfat, zarf oluşlarına göre sınıflandırınız.
    CEVAP:KELİME
    Emdiğim:
    KÖKÜ: Em- (fiil)
    EK 1: -dik (sıfat-fiil eki)
    EK 2: -m (iyelik eki)
    Dövüşürken:
    KÖKÜ: Döv- (fiil)
    EK 1: -üş (FF yapım eki)
    EK 2: -r (geniş zaman eki)
    EK 3: -ken (zarf-fiil eki)
    Okumaya:
    KÖKÜ: Oku- (fiil)
    EK 1: -ma (isim-fiil eki)
    EK 2: -a (yönelme hal eki)
    Kederlendiğim:
    KÖKÜ: keder (isim)
    EK 1: -len (İF yapım eki)
    EK 2: -dik (sıfat-fiil eki)
    EK 3: -m (iyelik eki)
    Açıp:
    KÖKÜ: Aç- (fiil)
    EK 1: -ıp (zarf-fiil eki)
    Esen:
    KÖKÜ: Es- (fiil)
    EK 1: -en (sıfat-fiil eki)
    Ağladığım:
    KÖKÜ: Ağla- (fiil)
    EK 1: -dık (sıfat-fiil eki)
    EK 2: -m (iyelik eki)
    Güldüğüm:
    KÖKÜ: Gül- (fiil)
    EK 1: -dük (sıfat-fiil eki)
    EK 2: -m (iyelik eki)
    Öpüp:
    KÖKÜ: Öp- (fiil)
    EK 1: -üp (zarf-fiil eki)
    Koyduğum:
    KÖKÜ: Koy- (fiil)
    EK 1: -duk (sıfat-fiil eki)
    EK 2: -m (iyelik eki)

    Bu kelimeler bir iş, oluş, hareket bildiriyor mu? Bunlar kip ve şahıs eki almışlar mıdır? Belirtiniz.
    CEVAP: Hayır; bu kelimeler bir iş, oluş, hareket bildirmemiş, kip ve şahıs eki de almamıştır.
    Bu kelimeler cümlede yüklem olarak kullanılmışlar mıdır? Açıklayınız.
    CEVAP: Hayır; bu kelimelercümlede yüklem olarak kullanılmamıştır. Çünkü yargı bildirmemektedir.
    Bu kelimeler bulundukları cümlede nasıl bir görev almıştır? Sözlü olarak ifade ediniz.
    CEVAP: Bu kelimeler bulundukları cümlede isim, sıfat ya da zarf olarak görev almıştır.
    İnceleme bölümünde 1. ve 2. metindeki fiilimsileri bulunuz. Bulduğunuz fiilimsileri gruplandırınız.
    CEVAP:
    1.METİN:
    SIFAT-FİİL: Gördüğünü, Bildiğini, Sevildiğin, Düşene, Kaybedene, Tutanlar
    ZARF-FİİL: Gidip
    2.METİN:
    İSİM-FİİL: Kullanmana, Geçişine, Olması, Olmak
    SIFAT-FİİL: Bildiğini, Gerçekleştirdiklerinden, Değişen, Sahip olduğun, Sevmediğin, Beklemediğin, Gelen, Gerektiği
    ZARF-FİİL: Hatırlayarak, Olduğunca, Olmaksızın, Yükseltmeden, Kıyaslayıp, Beklemezken

    2.Etkinlik
    Yukarıdaki tabloda fiilimsilere getirilen ekler verilmiştir. Siz de Halide Edip ADIVAR'dan alınan metindeki fiilimsileri ve bunların hangi ekleri aldığını tespit ediniz.
    CEVAP:
    FİİLİMSİLER....İSİM-FİİL EKLERİ....SIFAT-FİİL EKLERİ......ZARF-FİL EKLERİ
    Ağlayarak...................................................................-arak
    Sallayarak..................................................................-arak
    İnince .......................................................................-ince
    Geldiği.............................................-dik................................
    Yakaladığı........................................-dık................................
    Sıkılmış...........................................-mış................................
    Atlayan ..........................................-an.................................
    Davranışla............-ış.............................................................
    Çevirmek ...........-mek...........................................................
    Okşamak ............-mak...........................................................
    Yatıştırmak ........-mak...........................................................

    3.Etkinlik
    Verilen bilgilere göre aşağıdaki eşleştirmeleri bulunuz.
    CEVAP:
    - Polisleri görünce tabanları yağladı.
    - Biz bu projeye gönül verdik.
    - Bu iş, âdeta deveye hendek atlatmaktır.
    - Zavallı adam canından oldu.
    - Okulun açılmasına önayak oldu.
    - Senin yaptığın iş, iğneyle kuyu kazmaktır.
    - İşten çıkarılınca tası tarağı topladı.
    - Yeni elbisesi gözlerimi kamaştırdı.
    Boşlukları uygun fiillerle doldurunuz.
    CEVAP:
    - rica + etmek
    İsim + yardımcı fiil
    - memnun + olmak
    İsim + yardımcı fiil

    4.Etkinlik
    Öğrendiğiniz bilgiler ışığında aşağıdaki tabloya örnek fiiller yazınız.
    CEVAP:
    Basit fiil:Gör-, Al-, Ver-, Sev-, Oku-, Git-, Çık- , Çalış-, At-, Sars-, An-, Yürü-, Unut-, Yalvar-, Boya-
    Türemiş fiil: Görüş-, Aldır-, Veril-, Sevin-, Okut-, Götür-, Çıkar-, Çalıştır-, Cevapla-, Kana-, Morar-, Sulan-, Beklet-, Uğraştır-, Selamlaş-
    Birleşik fiil:
    İsim + yardımcı fiil:

    Teşekkür et-, Arz et-, Rezil et-, Ziyaret et-, Şükret-, Hisset-, Reddet-
    Memnun ol-, Mutlu ol-, Hasta ol-, Deli ol-, Kaybol-, Hallol-, Kaydol-
    Fiil + fiil:
    Yazabil-, Okuyabil-, Gidebil-, Seveme-, Yazama-
    Geliver-, Yapıver-, Bekleyiver-
    Bakakal-, Süregel-, Bekleyedur-
    Düşeyaz-, Öleyaz-, Kırılayaz-
    Anlamca kaynaşmış fiil:
    Telgraf çek-, Kıl kap-, Gözleri dol-, Küplere bin-, Etekleri zil çal-, Dalga geç-, Gözüne gir-, Ele avuca sığma-, İkramda bulun-, İçi dışına çık-, Canı yan-, Akıl ver-, Kulak misafiri ol-, Dil dök-, Tepesi at-

    5.Etkinlik
    İki gruba ayrılınız. Yukarıdaki altı çizili sözcükleri dikkate alarak ek fiilin kullanılış nedenlerini öğrenmeye çalışınız.
    CEVAP: Ek fiil iki nedenle kullanılır: turkeyarena.net
    1-İsim soylu sözcüklere gelerek onları yargıya dönüştürmek, genellikle yüklem olarak kullandırmak
    2-Basit zamanlı fiillere gelerek onları bileşik zamanlı fiile dönüştürmek
    Altı çizili sözcükler isim mi yoksa fiil midir?
    CEVAP:
    Bestesidir: isim
    Sesidir: isim
    Devdi: isim
    Alevdi: isim
    Yerdeyse: isim
    Akıllıymış: isim
    Okuyordum: fiil
    Çalışabilirmişim: fiil
    Sözcüklerin hangi zamanda kullanıldığını belirtiniz.
    CEVAP:
    Bestesidir: geniş zaman
    Sesidir: geniş zaman
    Devdi: görülen geçmiş zaman
    Alevdi: görülen geçmiş zaman
    Yerdeyse: şart kipi
    Akıllıymış: öğrenilen geçmiş zaman
    Okuyordum: şimdiki zamanın hikâyesi
    Çalışabilirmişim: geniş zamanın rivayeti
    Sözcükler arasında birden fazla kip eki alan var mıdır? Varsa bu sözcüklerin isim mi yoksa fiil mi olduklarını söyleyiniz.
    CEVAP:
    Okuyordum: fiil
    Çalışabilirmişim: fiil
    İnceleme bölümündeki metinlerden ek fiilin kullanımına örnekler bularak bunları gruplandırınız.
    CEVAP:
    ŞEYH EDEBALİ’NİN DAMADI OSMAN GAZİ’YE VASİYETİ
    İsim soylu sözcüklere gelenler: Yeşilken, Zenginken, Hatırlı iken, Haklıysan, Değildir
    Fiillere gelenler: Kaybedersen
    DİLEKLER
    İsim soylu sözcüklere gelenler: Vardır, Hazinendir, Doludur, Çocuğusun
    Fiillere gelenler: Durursan, Seviyormuş, Beklemezken
    YURDUM
    İsim soylu sözcüklere gelenler: İçindir, İçin(dir), Gibisin
    Fiillere gelenler: Dövüşürken
    H.EDİP ADIVAR’IN METNİ
    İsim soylu sözcüklere gelenler: Yok
    Fiillere gelenler: Koşuyordu, Ağlıyordu, Çalışıyordu, İkna olmuyordu, Etkilenmiş mi idi, Yalvarıyordu, Varırsan
     



  2. BaRıŞ Well-Known Member

    Anlama ve Yorumlama
    7.Etkinlik
    Sınıfınızla ilgili:
    - Bir kanun cümlesi,
    - Bir yönetmelik cümlesi,
    - Sınıfınızdaki araç-gereçleri kullanma kılavuzu.
    - Sınıfınızdaki fiziksel trafiği ve diyalog trafiğini sağlayacak bir cümle.
    - Sınıfınızla ilgili bir reklam cümlesi hazırlayın.
    Cümleleri oluştururken fiilleri yerinde ve doğru kullanmaya dikkat ediniz.
    CEVAP:
    - Kanun cümlesi: “Sınıfımızın yeri 2.kattadır, değiştirilemez.”
    - Yönetmelik cümlesi: “Sınıf nöbetçileri her sabah sınıfı havalandırır ve sınıfın temizliği hususunda sınıf başkanına yardımcı olurlar.”
    - Araç-gereçleri kullanma kılavuzu: “Tebeşirler sayılı olarak verilmektedir. Tebeşirleri öğretmen masasının çekmecesinde saklayınız. Derslerde oradan alıp kullanınız. Ders dışında gerekmedikçe kullanmayınız.”
    - Fiziksel trafiği ve diyalog trafiğini sağlayacak bir cümle: “Ziller dersin başladığını veya sona erdiğini gösterir. Zil çalmadan yerinizden kalkmayınız ve öğretmenden önce kapıya doğru hareket etmeyiniz.”
    - Reklam cümlesi: “Okulun en çalışkan ve saygılı öğrencileri işte bu sınıfta. Tüm yarışmaların liste başı, turkeyarena.net yazılıların muzaffer erleri… Sınıfımızla tanışmak için acele ediniz.”

    Ölçme ve Değerlendirme
    A. Aşağıda boş bırakılan yerleri uygun sözcüklerle tamamlayınız.
    - Emredici, sözlü ve yazılı anlatımda bir davranışı gerçekleştirmeye.. telkin ve tavsiye vardır.
    - Emredici anlatım türlerinde telkin, tavsiye, emir ifade eden kelime ve kelime grup­ları çok kullanılır.
    - Emredici metinlerin öğretici ve açıklayıcı yönleri bulunur.
    - Emredici metinlerde okuyucuyu iş yapmaya ve hazır olda bulunmaya zorlayan bir anla­tım vardır.
    - Emredici metni okuyan kendisine söyleneni yerine getirmek-uygulamak durumundadır.
    - Kökü fiil olduğu hâlde yapım eki alarak cümlede isim, sıfat ve zarf görevinde kullanılan fillere fiilimsi (eylemsi) denir.
    - Türkçede kipler; haber kipleri ve dilek kipleri diye ikiye ayrılır.
    - Çatı bakımından fiiller öznesineve nesnesinegöre incelenir.
    - Nesne alabilen fiile geçişli fiil; nesne alamayan fiile geçişsiz fiil denir.
    - Öznesi olan fiile etken fiil, öznesi olmayan fiile edilgen fiil denir.
    - Çoğul öznesi olan fiile işteş fiil denir. turkeyarena.net
    - Nesne almayıp yaptığı işten yine kendisi etkilenen fiile dönüşlü fiil denir.

    B. Aşağıdaki tabloyu doldurunuz.
    Bildiğiniz Emredici Metin Örneklerini Yazınız
    ANAYASA
    TÜZÜK
    YÖNETMELİK
    NASİHAT
    KULLANMA KILAVUZU
    YEMEK TARİFİ

    C. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.
    1. Aşağıdakilerden hangisi "emredici bir anla­tım" özelliği taşır?
    A) Terapi B) Nasihat C) Varsayım
    D) Tahmin E) Eleştiri

    2. Aşağıdaki fiil kiplerinden hangisinin "yaptı­rım gücü" en fazladır?
    A) Geniş zaman B) Şimdiki zaman
    C) Şart kipi D) Emir kipi E) İstek kipi

    3. Emredici metinlerde aşağıdakilerden han­gisi çok kullanılır?
    A) Deklarasyon B) Bildiri
    C) Açıklama D) Telkin E) Yönerge

    4. Aşağıdakilerden hangisi emredici metnin bir yönü değildir?
    A)Öğreticilik
    B)Tamamlayıcılık
    C)Eleştirme
    D)Anlatma
    E) Eksikleri giderme

    5. Aşağıdakilerden hangisi emredici metin
    türüne girmez?
    A)Kanunlar
    B)Yönetmelikler
    C)Kullanma kılavuzları
    D)Trafik kuralları
    E) Sanat yazıları

    6. Aşağıdaki cümlelerden hangisindekurallı birleşik eylem, sıfat-fiil görevinde kullanılmıştır?
    A)Bir gün sana kuşların neden göç ettiğini anlatırım.
    B)Akşamları çocuklarına biraz vakit ayırsan.
    C)Hani nerde bel bağladığım dostlar?
    D)Karlı tepeleriyle aşılamaz bir set gibi duru­yor şimdi karşımda dağlar.
    E) Dünyanın kendine yetişir dertleri, sen ken­di başının çaresine bak.

    7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik bir fiil vardır?
    A)Bütün satranç oyunlarının galibi sendin.
    B)Keşifler çağındayız şimdi, atlar denize sü­rülmüyor.
    C)Nedir canlının hakikati, eşyanın hakikati?
    D)Bu keşifler çağında fethedilsin her gezegen.
    E) Yandıkça parıldayan bir elmas gibisin.

    8. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde kurallı birleşik fiil yoktur?
    A)Her sabah ona yardım ederim.
    B)Benim için de bir manzara yapıver.
    C)Sen burada bekleyedur, biz gelinceye kadar.
    D)Gelemem, yol çok bozuk.
    E) Adam birden düşüvermez mi!

    9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiil kullanılmıştır?
    A)Bugün hava neden bu kadar boğucu?
    B)Kendisini nasıl bu kadar üstün görebilir?
    C)Niçin öğrencilerini arayıp sormuyor?
    D)Nasıl bir kitap alacağını biliyor mu?
    E) Sen dün hangi öğrenciyi arıyordun?

    10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemin yapısı farklıdır?
    A)Bu zavallı dilenci karda kışta hep bu köşe­de durur.
    B)Bu hiçbir zaman buradan kaldırılamaz.
    C)İstediğim bu olduğu için buraya geldim.
    D)Bu benim biricik şiirimdir, bilmelisiniz.
    E) Hep bildiğiniz yollardan mı gelirsiniz?

    11. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde birleşik fiil vardır?
    A)Küser, ağlar, sonra dost olurdum her şeye.
    B)Kimi şiirlerimi ay ışığında yazdım.
    C)Biri geldi, biri gitti masalsı duyguların.
    D)Hiçbir acı bu kadar hırpalamaz insanı.
    E) Sıcak bir günün defterini duruyor kar.
     

Sayfayı Paylaş