Türkçe'yi Zenginleştirmek

Konusu 'Soru-Cevap' forumundadır ve Misafir tarafından 24 Aralık 2011 başlatılmıştır.

  1. Misafir Guest


    Türkçe'yi zenginleştirmek için neler yapabiliriz?
     



  2. BaRıŞ Well-Known Member

    Türkçenin Kullanımını Zenginleştirmek
    Eylem belirten sözler –fiiler-, dillerin kaslarıdır. Türkçenin kaslarını çalıştırmak; Türkçeyi çevikleştirir, dinçleştirir, zenginleştirir. Bilgisayar olanaklarını kullanarak, Türkçenin çevikleştirilmesinin; kullanım zenginleştirilmesinin ne var ne yokunu –envanterini- çıkarmalıyız öncelikle.

    TDK sözlüğünde yer alan bütün eylem belirten sözleri –fiilleri- bilgisayara yüklemeliyiz. Önce; eylemden ad yapan ekleri, ses uyumu kurallarına göre kullandırarak, Türkçenin ne var ne yokunu bilgisayar düzleminde sergilemeliyiz.

    TÜRKÇEDE EYLEMDEN AD YAPAN EK’LER: –Kaynak:Fuat Bozkurt, Türkçemizin ABCsi, Simavi Yayınları, 1991-

    EK ÖRNEK
    -ası Tütsü ( -ç Kıskan+ç
    -ı Aç+ı
    -ga bil+ge
    -gaç solun+gaç
    -gan sıkıl+gan
    -gı bas+kı
    -gın dal+gın
    -ıcı geç+ici
    -k ada+k
    -ık birleş+ik
    -m topla+m
    -ma aşa+ma
    -man say+man
    -ın bas+ın
    -nç bil+nç (bilinç)
    -ş ak+ş (akış)
    -t eş+t (eşit)
    -tı takın+tı
    -ca eğlen+ce

    EYLEMDEN EYLEM YAPAN EK’LER:
    -dır bil+dir
    -ala gev+ele
    -ımsa gül+ümse
    -l aç+l (açıl)
    -n bak+n (bakın)
    -ş kaç+ş (kaçış)
    -t diril+t

    ADDAN EYLEM YAPAN EK’LER
    Daha sonraki aşamada, TDK’daki adlar bilgisayara yüklenerek sergileme gerçekleştirilmelidir.
    -da kıkır+da
    -la bağ+la
    -l kör+l (körel)
    -lan us+lan
    -a dil+e
    -laş olgun+laş
    -k geç+k (gecik)
    -r çağ+r (çağır)
    -sa önem+se

    Üretilerek sergilenen Türkçe sözleri tararken; Türkçenin ünlü zenginliğini, ünlülerin söylenişteki sıralanışını, vurgu’nun son hecede oluşunu göz önünde bulundurarak; melodik sözleri seçmeliyiz. Türkçede 16 ses vardır.-Kaynak: Prof. Dr. Ümit Tokatlı, Bizim Gazete, 17.05.2000-. Türkçenin ünlü zenginliğine karşı; İngilizce ve Fransızcada sadece 5’er, Almancada ise 3 ünlü bulunmaktadır.

    Bu özellikler Türkçeyi, Dünyanın en melodik dili konumuna getiriyor. Melodik olma açısından Türkçeyi Fransızca izliyor. Fransızcadaki melodi, ses zenginliğinden değil; seslerin genizden çıkmasından kaynaklanıyor. Ünlü şarkıcı Gloria Estefan’ın Türkçeyi melodide ilginç bulması bu yüzdendir.

    Türkçeye yalnız şarkıcı Gloria Estefan mı tutkun? Düşünce şehidimiz Ahmet Taner Kışlalı’nın 22.10. 1999 günlü Cumhuriyet gazetesindeki köşesinden alıntılar:

    “Max Müller: Türkçe, Türk düşüncesinin yaratıcı gücünün eseridir. Bu dil, insan aklının üstün kudretinin ürünüdür. Türkçe kadar kolay anlaşılan, zevk verici pek az dil vardır”
    “Paul Roux: Türkçe akıl ve düşünce dolu, matematiksel bir dildir”
    “Moliere: Şu Türkçe hayran olunacak bir dil, az sözcük çok şey söyler”

    Tarama sonucunda kulağa hoş gelen melodik sözler bulunacağı kesin… İş, bunları seçerek yerli yerinde kullanma ustalığında… Edebiyat; sözlerle resim ve müzik yaptırma sanatıdır okuyucuya. Edebiyatçı, sözleri öyle melodik dizecek ki; müzik gibi gelecek okur’a. Benzetileri öyle somulaştırıp sıralamalı ki; kişilerin, olayların ve nesnelerin resmini kolayca yapabilsin okur.

    Türkçeye kullanım zenginliği kazandırmak konusunda neler düşünülebilir? Türkçeyi basmakalıplıktan kurtararak, ufkunu açmak gerekir. Örnek mi? Şu “sayın” sözünü alalım: “Neyi sayacağız?”. “Sayın: Saygı belirtisi olarak konuşma ve yazışmalarda kişi adlarının önüne getirilen san, saygıdeğer, muhterem” olarak açıklanıyor TDK sözlüğünde.

    Azerbaycan Türkçesinde “Sayın” yerine “Hörmetli” deniliyor… Türkiye Türkçesindeki “Sayın” gibi “Hörmetli-Hürmetli-“ de kavram kargaşasına neden oluyor: “Hürmetli olan kimdir? ‘Sayın Ecevit’ karşılığı olarak ‘Hürmetli Ecevit’ denildiğinde; Ecevit mi birine hürmet ediyor? Yoksa biri mi Ecevit’e hürmet ediyor? Belirsiz”.

    Bu kullanımda Türkçeyi basmakalıp kısır döngüden kurtarmak için, sözgelişi şöyle bir düzenleme yapılabilir mi?

    Saygı… Tekil: Saygım, saygın, saygısı Çoğul: saygımız, saygınız, saygıları. Buradan:
    Saygım+lı, saygın+lı, saygısı+lı (?) topal söz.. kullanılmamalı!..
    Saygımız+lı, saygınız+lı, saygıları+lı (?) burada da topalladı…

    Kimdenliği, kimden geldiği belli olmayan, ortadan bir “Sayın Ecevit” yerine; eğer Ecevite saygı gösteren ben’sem “Saygımlı Ecevit”, sen’sen “Saygınlı Ecevit”, biz isek “Saygımızlı Ecevit” dersek nasıl olur?
    Kaynak: Erol ERDOĞMUŞ
     

Sayfayı Paylaş