Toprak Oluşumunda Neler Etkili

Konusu 'Coğrafya' forumundadır ve RüzGaR tarafından 8 Aralık 2014 başlatılmıştır.

  1. RüzGaR Super Moderator


    Toprak Oluşumunda Nelerin Etkisi Vardır

    Toprak; kayaların ve organik maddelerin çeşitli derecedeki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar topluluğu barındıran, bitkilere durak yeri ve besin kaynağı olan ve katı yer kabuğunun, uzun zaman içerisinde belirli özellikler kazanan en üst kısmını saran doğal, dinamik bir yapıdır.

    Toprak oluşumuna etki eden faktörler;
    • İklim koşulları,
    • Ana kayanın özellikleri,
    • Bitki örtüsü,
    • Eğim koşulları,
    • Oluşum süresidir.

    1. İklim
    iklim tiplerine göre farklı özellikte topraklar oluşur. Bu topraklara klimatik topraklar denir. Toprak üzerinde etkili olan ana iklim elemanı sıcaklık ve yağıştır. Bu iki faktör fiziksel ve kimyasal çözünmeyi, bitki örtüsünün yetişmesini dolayısıyla organik maddelerin parçalanması ve topraktaki canlı hayatın aktivitesini etkiler.

    Sıcaklık ve yağışın fazla olduğu ekvatoral ve nemli tropikal bölgelerde aşırı çözünme olayları ve oksitlenme sonucu kalın ve kırmızı renkli topraklar (lateritler) oluşur.

    2. Bitki Örtüsü
    Toprağın oluşmasında etkili olan faktörlerden biri de bitki örtüşüdür. Toprak yüzeyine düşen dal, yaprak ve yemişlerden oluşan bitki kalıntıları mikroorganizmalar tarafından parçalanarak humusa dönüşmektedir.
    Ayrıca bitki köklerinden çıkan asitlerle kayacın çözülmesi hızlanmaktadır. Bitki örtüsü ayrıca toprağın aşınmasını önler. Bitki örtüsünün olmadığı veya cılız olduğu eğimli yerlerde aşınma nedeniyle toprak tabakası incedir.

    3. Ana Kayanın Özelliği
    Toprak oluşumu için öncelikle ana kayanın çözülmesi gerekmektedir. Ana kayanın fiziksel ve kimyasal yapısı toprak oluşumu üzerinde etkilidir. Örneğin killi araziler üzerinde yağışlı dönemde şişen, kurak dönemde çatlayan killi topraklar, killi ve kireçli arazilerde kireç miktarı fazla olan rendzina toprakları yaygındır.

    Toprak oluşumunun başlangıç safhasında ana kayanın fiziksel ve kimyasal özellikleri toprak üzerinde hissedilir. Ancak toprak oluşumunun sonraki safhalarında topraktan taşınmalar olması ve organik maddelerin toprağa katılmasıyla toprağın yapısında farklılaşmalar olur.

    4. Yerşekillerinin Yükselti ve Eğim Durumu

    Yükseltinin artması sıcaklığın azalmasına ve belli bir yükseltiye kadar yağışın artmasına neden olur. Yükseltiye bağlı olarak iklim şartlarında meydana gelen bu değişmeler toprak oluşumunu da etkilemektedir.

    Çözülen malzemeler eğimin fazla olduğu yerlerde yüzey suları ve yerçekiminin etkisiyle sürekli aşağıya doğru taşınır.turkeyarena Bundan dolayı eğimin fazla olduğu yerlerde orman ve çayır örtüsü altında ince topraklar görülürken bitki örtüsünün olmadığı eğimli yerlerde çözülen malzemeler taşındığı için ana kaya görülmektedir.

    5. Zaman
    Ana materyalin parçalanması ve ayrışması, üzerinde bitki örtüsünün gelişerek toprağın organik madde bakımından zenginleşmesi ve kalın bir toprak tabakasının oluşması, binlerce yıllık bir süreç sonucunda gerçekleşir.

    Zamanın toprak oluşumu üzerindeki etkisine örnek olarak, yaşlı volkanik alanlarda (Erzurum - Kars ve Orta Kızılırmak bölümleri) toprak oluşumu gerçekleşmişken, Manisa-Kula çevresindeki genç volkanik alanlarda toprak, daha oluşum aşamasındadır.
     



Sayfayı Paylaş