Mitoz Bölünme Eşeysiz Üreme Çeşitleri

Konusu 'Biyoloji' forumundadır ve RüzGaR tarafından 11 Kasım 2014 başlatılmıştır.

  1. RüzGaR Super Moderator


    Mitoz Bölünme İle Gerçekleşen Eşeysiz Üreme Çeşitleri

    Bir hücrenin veya bir canlının döllenme olmaksızın tamamen kendi vücuduna benzer bireyler oluşturması şeklinde yapılan üremeye eşeysiz üreme denir.

    Eşeysiz üremede tek bir ata vardır. Temeli mitoza dayalı olduğundan, eşeysiz üreyen canlılar tamamen birbirine benzer. Eşeysiz üreyen canlıda üreme hızı yüksektir. Kısa zamanda çok sayıda birey oluşturur ve yayılır. Genel olarak; protistlerde, sünger ve sölentler gibi omurgasızlarda, mantarlarda ve bazı bitkilerde görülür.

    Eşeysiz üreme beş grupta incelenir.

    1. İkiye bölünme
    Bakterilerde, arkelerde, bazı protistlerde görülür.

    Bakterilere halkasal dna bölünme sırasında kendini eşler. Eşlenme tamamlanınca dna’lar birbirinden ayrılır, sitoplazma bölünmesi olur. Sonuçta iki bakteri oluşur. Bakterilerde üreme 20 dakikada gerçekleşir. Olumsuz çevresel faktörler üremelerini sınırlar.

    Amipte her yönde, paramesyumda enine, öglenada ise boyuna bölünme görülür.

    2. Tomurcuklanma
    Ana canlının bir bölümünde hücre bölünmesi sonucu oluşan tomurcuk şeklindeki çıkıntının gelişmesiyle yeni bir birey oluşur.Sünger, mercan, hidra gibi omurgasızlarda, mantarlardan bira mayasında görülür.

    Bira mayasında olduğu gibi tomurcuklar bir arada bulunarak koloni oluşturabilir ya da hidrada olduğu gibi tomurcuklar ana bireyden ayrılarak yaşamını sürdürebilir. Hidralarda ana bireye yada zemine tutunarak yaşayan canlıya polip denir. Polipler koloni oluşturabilir. Poliplerden eşeysiz olarak çoğalıp ayrılarak yaşamlarını serbest olarak sürdüren bireylere medüz (örnek; deniz anası) denir.

    3. Rejenerasyon (Yenilenme)
    Planarya, denizyıldızı gibi bazı canlıların kopan vücut kısımlarının kendilerini tamamlayarak yeni bireylere dönüşmesidir.

    Gelişmişlik düzeyi arttıkça yenilenme yeteneği azalır. Yenilenme yeteneği gelişmiş canlılarda doku düzeyindedir. Kertenkeleler kopan kuyruklarını yenileyebilir. Memeli hayvanlarda ve insanlarda kırılan kemiklerin onarımı şeklinde olur.

    4. Sporla üreme

    Sporlar olumsuz koşullara dayanıklı özelleşmiş hücrelerdir. Uygun koşullarda çimlenip gelişerek yeni canlıyı oluşturur. Bazı bir hücrelilerde, mantarlarda, karayosunu ve eğrelti otları gibi canlılarda görülür.

    Mantarların eşeysiz üremeleri sırasında haploit yapılı çok sayısı spor oluşur. Kamçısız, hafif ve küçük olan sporlar olgunlaştıklarında spor kesesi parçalanır, sporlar havaya karışırlar. Sporlar uygun ortamda çimlenirler. Daha sonra ince, uzun, dallanmış hifler ve miseller gelişir. Ve eşeysiz üreme tamamlanır.

    Sporla üreyen canlıların yaşam döngüsünde eşeyli ve eşeysiz üremenin birbirini takip etmesine döl değişimi (metagenez) denir. Döl değişiminde genellikle sporlar mayoz ile, gametler ise mitoz ile meydana gelir. Metagenez bir hücrelilerden plazmodyumda, hayvanlardan deniz analarında ve çiçeklerde görülür.

    Plazmodyum insanda sıtma hastalığına neden olur. Plazmodyumun sporozoitlerini taşıyan sivrisinek insanı ısırdığında sporozoitleri bireye bulaşır. Bunlar karaciğer hücrelerine girerek birkaç gün içinde merozoitlere dönüşür. Merozoitler daha sonra alyuvar hücresine girer. Mitozlar ile çoğalır. Alyuvarları patlattıktan sonra insanda üşüme ve ateş şeklinde sıtma nöbeti baş gösterir. Sivrisinek insanı tekrar ısırınca bu gametositleri vücuduna alır. Döllenme sivrisineğin sindirim kanalında olur ve zigot meydana gelir. Zigotta mayoz bölünmeyle sporları oluşturur.

    5. Vejetatif Üreme
    Üremeden sorumlu olmayan vücut organlarının çeşitli yöntemlerle yeni bireyler oluşturmasıdır. Özellikle kültür bitkilerinde uygulanır. Temelinde mitoz bölünme bulunduğundan bir tek ana bireyden birbirinin genetik kopyası olan çok sayıda bitki elde edilir.

    Vejetatif üreme çeşitleri:

    Sürünücü Gövde (Stolon) ile Üreme: Sürünücü gövdenin toprağa değdiği yerlerden yeni kökler çıkarak yeni birey gelişir. Örnek; Çilek

    Yumru Gövde ile Üreme: Patates, yer elması gibi bitkilerin yumru gövdeleri üzerindeki gözlerde (nodyum) gelişen sürgünler yeni bitkileri oluşturur.

    Yassı Gövde ile Üreme: Soğan, sarımsak, lale gibi bitkilerin gövdelerindeki gözler gelişerek yavru bitkileri oluşturur.

    Rizom (Toprak Altı) Gövde ile Üreme: Ayrık otu, zencefil gibi bitkilerin rizomları üzerindeki gözlerden gelişen yeni sürgünler yavru bitkileri oluşturur.

    Çelik ile Üreme: Bitkinin kesilen veya kopan dal, yaprak, gövde gibi kısımları köklendirilerek, yeni bir bitki üretilir. Örnek; Meyve ağaçları, bazı saksı bitkileri, Afrika Menekşesi.

    Aşılama ile Üreme: Bitkiden alınan özel bir kısım, aynı türün farklı çeşitlerine veya akraba türleri üzerine birleştirilerek geliştirilir.turkeyarena Böylece farklı türlerin ya da çeşitlerin en iyi özellikleri bir bitkide birleştirilmiş olur. Örnek; Şeftali, erik, kayısı ağaçları aşılanabilir.

    Daldırma Yöntemi ile Üreme: Ana bitkinin bir dalı, ana bitkiden ayrılmadan yalnız uçları hava ve ışık alacak şekilde bükülüp toprağa gömülür. Gömülen kısım köklenince ana bitkiden ayrılarak yeni bir bitki elde edilir. Örnek; Portakal, fındık, böğürtlen.

    Doku Kültürü ile Üreme: Steril şartlarda yapay bir besin ortamında bitkinin hücre, doku veya organ gibi kısımlarından yeni doku, bitki ya da bitkisel ürünlerin üretilmesidir. Örnek; Orkide, zambak, manolya, bitkilerinin çoğaltılması.

    Vejetatif üreme tohumla üremeye göre daha kısa sürede gerçekleşen üretim şeklidir. Tohumla Üretilmesi çok güç veya tohum oluşum süresi çok uzun olan bitkilerde üretim bu yolla yapılır.
     



Sayfayı Paylaş