Mihrali Bey Türküsünün Hikayesi

Konusu 'Masal ve Hikayeler' forumundadır ve CAN tarafından 25 Haziran 2016 başlatılmıştır.

  1. CAN Well-Known Member


    Mihrali Bey Türküsü ve Öyküsü

    Birkaç Söz
    Mihrali Bey'in köyünden (Acıyurt-Sıvas) olmam dolayısıyla çocukluğum, hep bu yüce kişinin kahramanlıklarını dinlemekle geçti. Halkımızın, "İkinci Köroğlu", "İkinci Battal Gazi" olarak vasıflandırdığı Mihrali Bey'i inceleyip yazmak fikri de bundan kaynaklanmıştır.

    1971 yılından itibaren bu konuda bilgiler toplamaya başladım. Malzemeleri toplarken gördüm ki; Gazi Ahmet Muhtar Paşa'nın Hatırat ve Mehmet Arif Bey'in Başımıza Gelenler'i haricindeki yazılar (Bkz. Bibliyografya 2, 5, 10, 11, 13) hep bu eserleri tekrardan ibaret. Duyduklarımın ve bildiklerimin pek çoğu yazılmamıştı. Araştırmalarımı derinleştirdim. Halen sağ olan torunları ve bu sahada derlemeleri bulunan amcam Beşir Sönmez ile irtibata geçtim. Eksik bir kısım kalmaması için on üç yıl bekledim. Saygıdeğer dostum Ali Birinci'nin de teşvikiyle nihayet yazmaya karar verdim.

    Mihrali Bey'in hayatı okunduğunda bazı bölümler, okuyucularımıza mantıksız gelebilir. Şunu söyleyelim ki; bunların hepsi de hakikattir. Bu yüzdendir ki, halkımız onu yüceltmiş; bir destan kahramanı olarak görmüş; hakkında sayısız destanlar söylemiştir. Maalesef bunlardan pek azı elimizde mevcuttur. Yayımlanan ve bilinen destanların haricinde, ben de Tokatlı Âşık Püryâni'den üç destan derleyerek manzum parçalar bölümüne ilave ettim.

    Mihrali'ye "Mühür Ali" de denmektedir. Bu, halkımızın yakıştırmasıdır.

    Mihrali'nin hayatı, başlı başına bir film konusudur. Yazımızı, konu bulmakta güçlük çeken, hatta basit konularla Türk sinemaseverleri rahatsız eden film şirketlerinin de dikkatlerine arz ediyoruz. Dileriz, bu yazıdan haberdar olurlar....
    (Sivas, 10. 4. 1984)
    Yrd. Doç. Dr Doğan KAYA

    MİHRALİ BEY HAKKINDA MANZUM PARÇALAR

    -1-
    Âşık Sadık'ın Mihrali Bey Destanı

    Ey ağalar beyler bizim ellerde
    Koçaklıktan yana birdi Mihrali
    Cahallık eyleyip dağlarda gezdi
    Epey zaman kaçak durdu Mihrali

    İbtidâ gözünden düştü devletin
    Sonra göze girip buldu rağbetin
    Cihana tanıttı şânın şevketin
    Bir eşsiz nâmıdâr erdi Mihrali

    Kan kavga kopanda Kars'ın başına
    Doksan üç'te baktı yurdun işine
    Dört-beş yüz atlıyı yığdı peşine
    Moskof'un cengine girdi Mihrali

    Muhtar Paşa kıydı ona nişânı
    Başladı dökmeğe hûn-ı düşmanı
    Şânı tuttu bütün Kafkasistan'ı
    Koçaklarda dizdi ordu Mihrali

    Ordu-yı İslam'a rehnümûn oldu
    Tanrı aslanı çok şâd memnun oldu
    Düşman güzergâhı her pür nun oldu
    Leşlerini yere serdi Mihrali

    Kemender Kazağı hep bizâr etti
    Rahat yatırmadı can bizar etti
    Loris de elinden el-hazer etti
    Gece karargâhlar yardı Mihrali

    Moskof ordusuna çok dehşet saldı
    Hareketlerini keşfedip bildi
    Osmanlı askeri tedarik aldı
    Düşmana tuzağı kurdu Mihrali

    Adını duyanda Rus'un Saldad'ı
    Koparırdı "Mama" deyip feryadı
    Moskof'a havf saldı merdâne adı
    Gözlerin kurdunu kırdı Mihrali

    Rus'u Şüregel'de pişman eyledi
    Yollarını kesip hüsran eyledi
    Taburların hâkle yeksan eyledi
    En dilâverlerin yordu Mihrali

    Mel'un Hacı Veli gör ne iş tuttu
    Beş kapige dinin nâmusun sattı
    Kars'ın teslimine çok gayret etti
    O'nu sağ Paşa'ya verdi Mihrali

    Huda'nın mukadder günü gelende
    Bu hâl ile mahşer günü gelende
    Düşmanların zafer günü gelende
    Ciğerine dağlar vurdu Mihrali

    Ağlaya ağlaya yurdu terketti
    Atlıların çekip Sivas'a gitti
    Nice ehl-i maraz şifâya yetti
    Onlara bir tâ'un çordu Mihrali

    Alnına yazılmış kara yazılar
    Murada yetmedi ağlar sızılar
    Haberi getirdi bazı bazılar
    Kars'ı her gidenden sordu Mihrali

    Akıbet O'na da bu fâni cihan
    Yâr olmadı göçtü kalmadı mihman
    Cennet-i Al'â'da tuttu bir mekan
    Gaziler yanına vardı Mihrali

    Gani Rahmân rahmet eyleye ana
    Azim hizmeti var dine vatana
    Ahvadımız dâim adını ana
    Severdi gönülden yurdu Mihrali

    SADIK'ın feleğe meydanı kaldı
    Kıydı o yiğide nâm şânı kaldı
    İkinci Köroğlu destanı kaldı
    Söylenir dillerde merdi Mihrali
    Âşık SADIK


    -2-
    Mihrali Bey Destanı*

    Osmanlı da ona yağılık etti
    Yaralı aslanı kal'aya attı
    Kıymetin bilmedi kötülük etti
    Kars'ın kal'asını yardı Mihrali

    Muhtar Paşa divanına sesledi
    Nişan verdi şân şerefin süsledi
    Ganimetle orduları besledi
    Şikârın yanına kaldı Mihrali

    Berat aldı Padişah'ın elinden
    Gece aştı Kabaktepe belinden
    Gümrü Tiflis kan ağladı elinden
    Gürcistan'a talan saldı Mihrali

    Tülü Musa çok hıyanet eyledi
    Kâmil gizli sırlarımız söyledi
    Mansur Latif Karapapak beyleri
    Osmanlı'ya arka daldı Mihrali

    Sürü sürü koyunları geçirdi
    Yılkı çekip atlarını aşırdı
    Kafkasya'dan beri sürdü getirdi
    Urusya'dan çok bac aldı Mihrali


    -3-
    Mihrali Bey Atlıları Türküsü**

    Ehli İslam olan eşissin bilsin
    Can sağ iken yurt vermeniyh tüşmana
    İsterse Uruset ne var ki gelsin
    Can sağ iken yurt vermeniyh tüşmana

    Kurşanıng kılıncı geyhiniñ donu
    Kavga bulutdarı sardı her yanı
    Doğdu koç iğiding şan almakh günü
    Can sağ iken yurt vermeniyh tüşmana

    Esger olan bölüyh bölüner
    Kars Kalası sandız mı ki alınar
    Boz atdar üstünde kılınç çalınar
    Can sağ iken yurt vermeniyh tüşmana

    Kavga günü namert sapa yer arar
    Er olan göğsünü tüşmana gerer
    Cem-i ervah biznen meydana girer
    Can sağ iken yurt vermeniyh tüşmana

    Hele Al-Osman'ın görmüyüf zorun
    Din gıyratı olan tederiyh görüñ
    At tepiñ baş kesiñ Kazağ'ın kırıñ
    Can sağ iken yurt vermeniyh tüşmana

    Men-Esfer'di(r) biling Urusuñ esli
    Orman yabanısı balıhçı nesli
    Hınzır sürüsüne dalıf kurt misli
    Can sağ iken yurt vermeniyh tüşmana

    ŞENNİYH ne durursun atdarı miniñ
    Sıyra kılınç tüşman üstüne dönüñ
    Artajakhdı(r) şanı bu Al-Osman'ıñ
    Can sağ iken yurt vermeniyh tüşmana
    Âşık ŞENLİK


    -4-
    93 Kars Kavgaları Türküsü*

    Gümrü'den yörüdü şapkalı Kazak
    Kars içinde eser bir acı sazak
    Kaptan Paşa diyer: Devranı bozak
    Gel beri gel beri bizim Osmanlı
    Kavga koptu Kars'ın başı dumanlı

    Yaktı gülşen yurdu zâlim saldadı
    Loris de zulmedip verdi berbadı
    Ardahan kan ağlar gözler imdadı
    Gel beri gel beri bizim Osmanlı
    Kavga koptu Kars'ın başı dumanlı

    Mirali Paşa da çok mertlik etti
    Mansur'un evini yıktı dağıttı
    Hacı Veli'nin de toyunu tuttu
    Gel beri gel beri bizim Osmanlı
    Kavga koptu Kars'ın başı dumanlı

    Muhtar Paşa aldı Gazi şanını
    Çevirdi Moskoflar çevre yanını
    Yahnılar koparttı Nuh tufanını
    Gel beri gel beri bizim Osmanlı
    Kavga koptu Kars'ın başı dumanlı


    -5-
    Mihrali Bey**
    -Uzunhava-

    Ben gidiyom Rüştü Bey'im ağlama
    Köz koyup da ciğerimi dağlama
    Alay gitti beni burda eğleme
    Yemen'e de benim ağam Yemen'e
    Erdi m'ola Mihrali Bey Yemen'e
    Kurdu m'ola çadırları çimene
    Oğul köz düştüğü yeri yakar kime ne
    Oğul dert benim değil mi vallah kime ne

    Ben gidiyom Rüştü Bey'im sana bir nişan
    Susuzluktan alayları perişan
    Hiç iflah olur mu Yemen'e düşen
    Bağlantı

    Mihrali'yi sorarsan ezelden yaslı
    Çifte al kılıcın uçları paslı
    Ta ezel ezelden yaslıyım yaslı
    Bağlantı

    Mihrali'yi sokaklarda tuttular
    Ağamı da bir kurşuna sattılar
    Mihrali'yi Yemen'e de attılar
    Bağlantı

    Mihrali Bey Hamidiye alayı
    Düşmanlar çıkardı türlü belayı
    Nedir Ali Bey'im bunun kolayı
    Bağlantı

    Devlete bağlıdır şu senin başın
    Cihanda aransa bulunmaz eşin
    Elliyle altmışa yakındır yaşın
    Bağlantı

    Kum tepesi oldu görünmez otlar
    Açlıktan ölüyor küheylan atlar
    Kardaş şehit düştü nice yiğitler
    Bağlantı

    Arap atlar geldi bağlanmak ister
    Kömüşlerin geldi yağlanmak ister
    Rüştü Bey büyüdü evlenmek ister
    Bağlantı

    (Rüştü Bey : Mihrali Bey'in oğlu, Ali Bey : Mihrali Bey'in kardeşi)
     



  2. CAN Well-Known Member

    -6-
    Mihrali Bey'e Ağıt

    Bell'oldu gittiğin benim efendim
    İndelhan olanlar seni arıyor
    Yıkıldı bir yanı koca Sivas'ın
    Dervişan olanlar seni arıyor

    Bozuldu elvanı yüce binanın
    Gamı arttı içindeki çobanın
    Kesildi kısmeti hane viranın
    Cennette gılmanlar seni arıyor

    Yükledi göçünü can Mehmet Ali
    Bir zaman dillerde söylensin hâli
    Mahir Bey kızının kırıldı kolu
    Akıttı al kanlar seni arıyor

    Gayri şahin uçtu dalda yar kaldı
    Vefasız dünyanın ömrü az kaldı
    Bağlar çiçek açmış güllü yar geldi
    Bahçıvan olanlar seni arıyor

    Ne muhalif değdi feleğin taşı
    Yaktı nâsı ayrılığın ateşi
    Yine eşkiyalar kaldırdı başı
    Bezirgân olanlar seni arıyor

    Hani senin gibi ellerde rehber
    Senden ziya umar günler geceler
    Çarşılarda esnaf köylerde rençber
    Dağlarda çobanlar seni arıyor

    Olanca muradın mahşere kaldı
    Felek bu belâyı bizlere saldı
    Âşık RUHSATÎ de meddahın oldu
    Nice pehlivanlar seni arıyor


    -7-
    Mihrali Bey'in Sivas'a Geliş Destanı

    Nasıl methetmeyem Mihrali Bey'i
    Sivas ülkesinin beyi geliyor
    O zâlim düşmanın elinde kalmaz
    Sivas ülkesinin beyi geliyor

    Herkes kaderine boynunu eğe
    Ünü dağılmıştı şehire köye
    Zarar ziyan gelmez Mihrali Bey'e
    Sivas ülkesinin beyi geliyor

    Acem yiğididir yahşıdır yahşı
    Gösterir kendini kemâli şahsı
    Ahbabı yaranı giderler karşı
    Sivas ülkesinin beyi geliyor

    Köyü Acıyurt'tur yeri Konak'tır
    Böyle bir yiğidi görmeli çoktur
    Yiğitliği veren ol Gâni Hak'tır
    Sivas ülkesinin beyi geliyor

    Püryânî bu anda söyler bitirir
    Hakk'ın birliğine şükür yetirir
    Yurdun şerefini beyler artırır
    Sivas ülkesinin beyi geliyor
    Tokatlı Âşık PÜRYÂNÎ*


    -8-
    Mihrali Bey Ağıtı

    Nasıl methedelim Mihrali Bey'i
    EyvaH Mihrali Bey gitti gelmedi
    Düşman mı oldular kahraman sana
    Eyvah Mihrali Bey gitti gelmedi

    Malın mülkün mirasçılar paylaşır
    Rüştü Bey'in Konağ'ında eğleşir
    Bacıların "Gardaş" deyi ağlaşır
    Eyvah Mihrali Bey gitti gelmedi

    Sürmeler çekilir kirpiğe kaşa
    Mihrali Bey o Yemen'e ulaşa
    Günler sıcak olur çıkamaz başa
    Eyvah Mihrali Bey gitti gelmedi

    Vasfedelim Mihrali Bey halını
    Yiğitliğin şerefini şanını
    Çifter hanım bekliyorlar yolunu
    Eyvah Mihrali Bey gitti gelmedi

    Acıyurt iklimi Konak Köyü'nü
    Ne bayramı belli ne de düğünü
    Gözlerim gelmedi Ali Bey'imi
    Eyvah Mihrali Bey gitti gelmedi

    İsa Bey'in O'nun büyük gardaşı
    Yemen'e yapmağa gitti savaşı
    Ağlar Sivas halkı döker göz yaşı
    Eyvah Mihrali Bey gitti gelmedi

    Aştı çayır çimen güller nergizler
    Bütün yasta kaldı gelinler kızlar
    Sivas ahalisi yolunu gözler
    Eyvah Mihrali Bey gitti gelmedi

    Yemen dedikleri gayet sıcaktır
    Konak Mihrali Bey yalan ocaktır
    Ahbabın yarenin dostların çoktur
    Eyvah Mihrali Bey gitti gelmedi

    Mihrali Bey ünün duyanlar ağlar
    Gam çeker dostların kara yas bağlar
    Ulaş Nahyası'nda köyler kan ağlar
    Eyvah Mihrali Bey gitti gelmedi

    Ummazdım ki ol Yemen'de kalasın
    Sıcağından böyle bir hoş olasın
    Kars'ın kumandanı Acem balası
    Eyvah Mihrali Bey gitti gelmedi

    Kahraman Mihrali yiğit bir kişi
    Ne yazı bellidir ne soğuk kışı
    Topladı orduyu otuz bin kişi
    Eyvah Mihrali Bey gitti gelmedi

    Ne diyelim senin yiğitliğine
    Âlem and içiyor hürmetliğine
    Hak'tan bir inayet kuvvetliğine
    Eyvah Mihrali Bey gitti gelmedi

    Biter mi hiç Mihrali Bey davası
    Aslanın boş kalmaz yurdu yuvası
    Bir beş değil atmış köyün ağası
    Eyvah Mihrali Bey gitti gelmedi

    Öyle bir kumandan öyle paşaydı
    Biner ata yüce dağlar aşardı
    Mayetinde nice yiğit yaşardı
    Eyvah Mihrali Bey gitti gelmedi

    Bu Mihrali Bey'in bu halı böyle
    Konuşurdu ağa paşa bey ile
    Dinlen gel Püryânî yeniden söyle
    Eyvah Mihrali Bey gitti gelmedi
    17.3.1984
    Tokatlı Âşık PÜRYÂNÎ


    -9-
    Mihrali Bey Destanı

    Nasıl methetmeyem Mihrali Bey'i
    Her yerde şerefi ünü söylenir
    Yaptığı yiğitlik aklıma düştü
    Üzerinden geçen günü söylenir

    Bey'in çoktur anlatırsak davası
    Titretti elinde koca Sivas'ı
    Sürüyü sakladı Kangal Ağası
    Her yerde şerefi şanı söylenir

    Mihrali Bey ata biner yürürdü
    Düşman görse korkusundan erirdi
    Doksan üç'te gelenleri korurdu
    Asâleti cinsi dini söylenir

    Mihrali Bey sözlerini açmalı
    Bunu yazıp tarihlere geçmeli
    Kılıcıyla korkuturdu düşmanı
    Kılıcı kalkanı kını söylenir

    Mihrali Bey konu açanlar açsın
    Senin ünün her tarafa dolaşsın
    Dinlensin Mihrali tarihe geçsin
    Verilir bu vasfı dili söylenir

    Mihrali Bey'imi bilenler bilir
    Güçlü idi bir orduya baş gelir
    Ol her yerde kahramanlık söylenir
    Böyle kahramanın hali söylenir

    Mihrali Bey çıktı gine meydana
    Ne kadar hanımdır doğuran ana
    Kılıcı bölendi al kızıl kana
    Gülşen bahçesinde gülü söylenir

    Mihrali Bey senin nasıl duyuram
    Yiğitlerden seni seçem ayıram
    Yaradandır seni böyle kayıran
    Püryânî bugünkü gün bunu söylenir
    17.3.1984
    Tokatlı Âşık PÜRYÂNÎ


    -10-
    Mihrali Bey

    Aslan yatağını görmeye geldim
    Kaldığı yerlerdir Merali Bey'in
    Konağ'ı görünce düşlere daldım
    Olduğu yerlerdir Merali Bey'in

    Kahpeleri almaz imiş araya
    Ak dememiş hatır için karaya
    Seksen bir'de göçüp işte buraya
    Geldiği yerlerdir Merali Bey'in

    Her ana doğurmaz böylesi eri
    Hayatında adım atmamış geri
    Arayıp gönlünce kalacak yeri
    Bulduğu yerlerdir Merali Bey'in

    Dağların çökmüştür duman üstüne
    Şiirler yazmışım zaman üstüne
    Beş yüz atlısını yemen üstüne
    Saldığı yerlerdir Merali Bey'in

    İSMETÎ der cihat etti yılmadı
    "Hürriyet demişti hayatın tadı
    Tarihte şanına yakışan adı
    Aldığı yerlerdir Merali Bey'in
     

Sayfayı Paylaş