Kısa Çizgi İşaretinin Kullanıldığı Yerler

Konusu 'Türkçe-Edebiyat' forumundadır ve RüzGaR tarafından 26 Aralık 2010 başlatılmıştır.

  1. RüzGaR Super Moderator


    Kısa Çizgi ( - ) ve Kullanıldığı Yerler
    Satır sonunda, yer kalmadığı için yarım kalan kelimelerin bölünmüş olduğunu, yani devamının altta olduğunu göstermek için satır sonunda kullanılır. Bu görevde kullanılınca birleştirme çizgisi denir.:

    O zaman gördü ki, küçük çocuk, memleketlisi, minimini yavru ağlıyor. Ses-
    sizce, titreye titreye ağlıyor.

    Birleşik kelimeler de tek kelime gibi telâffuz edilerek heceleme buna göre yapılır.

    .................................................. .................................................. ..................... ba-

    şöğretmen Atatürk .................................................. .......................................... il-

    kokuldayken .................................................. ......................................Karaosma-

    noğlu'nun......................................... .............................................

    Kelimeler satır sonunda ve başında bir tek harf kalacak şekilde bölünmez. Aşağıdaki gibi kullanımlar yanlıştır:
    .................................................. .................................................. ........................a-

    rabayla .................................................. .................................................. ..........u-

    çurtmamızın .................................................. ...............................................cam i-

    i .................................................. .................................................. .................niha-

    î................................................

    Doğruları şöyle olacaktır:
    .................................................. .................................................. ....................ara-

    bayla .................................................. .................................................. .......uçurt-

    mamızın .................................................. .................................................. .......ca-

    mii .................................................. .................................................. .................ni-

    haî............................................... .

    Özel isimlerde ve rakamlarda kesme işareti satır sonuna geliyorsa ve kesme işaretinden sonraki kısmın alt satıra geçmesi gerekiyorsa bu durumda kısa çizgi kullanılmaz:
    .................................................. .............................................. Geçen yıl Ankara'

    daki akrabalarımıza .................................................. ..................................1996'

    da .................................................


    Gırtlak ünsüzü için kesme kullanılan kelimelerde kesmeli heceler satır sonuna getirilmez.
    .................................................. .................................................. ..................meş'-

    aleyi değil .................................................. .......meş'a-

    leyi olacak .................................................. ......... kur'-

    adan değil .................................................. ........kur'a-

    dan. olacak

    "de" ve "ki" bağlacı ile "mi" soru ekinden önceki kelime satır sonunda kalıyor da bu ek ve bağlaçlar alt satıra iniyorlarsa araya (satır sonuna) kısa çizgi konmaz:
    .................................................. .................................................. ..... önünde kitap

    da yoktu .................................................. ................................................. gördüm

    ki söylüyorum .................................................. ...................................... geçen yıl

    mı kazanmış?

    *Özgün imlâsıyla yazılan yabancı kelimeler satır sonunda kendi dillerinin kurallarına göre bölünür.

    Cümle içindeki arasöz ve ara cümlelerin başına ve sonuna konur:
    Bütün bebekler -Zeynep hariç- çoktan uykuya dalmışlardı.

    Sizinle ilgili her şeyi -gördüğüm ve bildiğim her şeyi- mutlaka yazacağım.

    Bu çocuk -sizi temin ederim ki- ilerde büyük adam olacak.

    Bir olayın başlangıç ve bitiş tarihleri arasına konur:
    İkinci dünya savaşı (1939-1945) tam altı yıl sürmüştür.
    09.30-10.30

    Bazı terimlerle kuruluş adlarında kullanılır:
    isim-fiil, zarf-fiil, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Fen-Edebiyat Fakültesi...

    Birbiriyle ilgi kurulan iki isim arasında kullanılır:
    Türk-Yunan ilişkileri.
    Sivas-Ankara arası trenle yüz yıldır 12 saatte gidiliyor.
    Türkçe-Fransızca sözlük
    Ural-Altay dil grubu
    Beşiktaş-Fenerbahçe karşılaşması
    Soy-dil-din üçgeni...
    2000-2001 öğretim yılı...

    Rakamlar arasında kullanılarak ila anlamı verir:
    3-4 kişi
    19-20 yaşlarında
    1-7 Aralık 2000 tarihleri arasında

    Matematikte çıkartma işareti olarak kullanılır:
    458-54= 404

    Adreslerde semt ile şehir ismi arasına konur:
    Demirlibahçe-ANKARA

    Dil bilgisinde fiil kök ve gövdelerini ifade etmede, kelimeleri eklerine ayırmada, ekleri tek başına göstermede ve kelimeleri hecelemede kullanılır:
    oku-, yaz-, gönder-, sevindir-; yaz-dı-k, yol-cu-luk, -de, -i, -ki, ge-le-bi-li-rim

    Bazı yabancı kelimelerde kullanılır:
    Sainte-Beuve, by-pass, check-up...

    Bilimsel yazılarda, Arapça ve Farsça tamlamalarda ve bazı ibarelerde kullanılır:
    Servet-i Fünun, Divanı, Lûgati't-türk, Aşk-ı Memnu, bülbül-i şeydâ, âteş-perest, vatan-perver, bilâ-ücret, bî-çâre, hokka-bâz, nâ-mağûb...
     



Sayfayı Paylaş