Kıdem Tazminatı ve İhbar Tazminatı Almanın Şartları

Konusu 'İş Hayatı' forumundadır ve OrKuN tarafından 25 Ocak 2012 başlatılmıştır.

  1. OrKuN Well-Known Member


    Kıdem ve ihbar tazminatı alabilme şartları
    Çalışana ihbar süresince iş arama izni, Ücrette indirimi kabul etmeme, Kıdem tazminatı alabilme şartları

    I. KIDEM TAZMİNATI
    A-TANIMI
    Kıdem tazminatı, bir işçinin işverene bağlılığı, sadakati ve emeği karşılığı geçen sürelerin toplamina denk gelen tazminat hakkıdır. 1475 sayılı İş Kanununun 14.maddesinde gösterilen Kıdem esasına bağlı özel bir tazminat türüdür. Tek işverene bağlı olmak üzere; değişik işyerlerinde en az bir yıllık çalışması olan işçi, iş sözleşmesini kanunda öngörülen koşullarda sona erdirmesi halinde kıdem tazminatı 'nı almaya hak eder.



    B- KIDEM TAZMİNATINA HAK KAZANMA ŞARTLARI
    • İşçinin haklı nedenlerle derhal fesih hakkını kullanması,
    4857 sayılı kanunun 24. md. Yer alan;
    I-Sağlık sebepleri
    II-Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri ile
    III-Zorlayıcı sebeplerdir.



    Not: Kısa Çalışma Ödeneği ile ilgili olarak Kısa çalışma ödeneği uygulanacak işyerinde bunun ilanı tarihinden itibaren 6 iş günü içerisinde çalışanın 4857/24/II-f gereği, haklı nedenle derhal fesih hakkı kazanacağını ve kıdem tazminatı alabileceğini gözden kaçırmayın.
    • İşçinin işveren tarafından “ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller” başlıklı 4857/25/ II. Madde dışında işten çıkarılmış olması,
    • Muvazzaf askerlik görevi dolayısıyla işten ayrılmış olması,
    • İşçinin kendi isteği ile işten ayrılmamış olması,
    • Bir işyerinde bir yıldan fazla çalışmış olması,
    • Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla iş akdinin feshedilmesi
    • Kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile iş akdini feshetmesi,
    • İşçinin ölümü ,(burada işçinin ölümü halinde kıdem tazminatı mirasçılarına ödenir)
    • Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı hakkın kazanımı tarihinden itibaren Borçlar Kanunu açısından 10 yıllık zamanaşımına tabidir.(B.K. 125. md)
    • 3600 prim ödeme günü ve 15 yıl sigortalılık süresi olanlar,
    ilk sigortalı olduğu tarihten itibaren;

    -15 yıl geçen,
    -Bu süre içinde en az 3.600 gün prim ödeyen,
    sigortalılar, emeklilik için aranan yaş, prim günü ve sigortalılık süresi koşullarından, yaş dışındakileri yerine getirdiklerinde, son çalıştıkları işyerinden (en az bir yıl çalışmış olmak koşuluyla) kıdem tazminatını almak suretiyle ayrılabiliyorlar.
    İşçinin, kıdem tazminatı alabilmesi için son işyerinde aralıksız olarak 15 yıl çalışmış olması gerekmiyor. Talebi üzerine, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun ilgili müdürlüğü tarafından, 15 yıl sigortalılık süresi ve 3.600 gün sayısını dolduran sigortalıya, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesine göre “kıdem tazminatı alabilir” şeklinde bir yazı veriliyor.

    C- KIDEM TAZMİNATI HESAPLANMASI VE HESAPLANIRKEN DIKKATE ALINACAK ÖDEMELER
    Kıdem tazminatı, bir işçinin çalışma süresince geçen her bir yıl için, giydirilmiş son
    brüt ücretinin otuz günlük tutarıdır. Ay içinde alınan normal ücret ve işçiye sağlanan diğer menfaatlerden oluşmaktadır.
    Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
    İşçinin çalıştığı her 1 yıl için son 30 günlük brüt ücreti tutarındadır. Yıl kesirleri de dikkate alınır. İşçinin giriş ve çıkış tarihleri tespit edilir. Kaç yıl çalışmış ise en son aldığı brüt ücret ile çalıştığı yıl çarpılır. Daha sonra yıldan arta kalan ayları güne çevrilir ve son brüt ücret 365 e bölünmek suretiyle günlük ücreti bulunur. Son aşamada ise güne çevrilen çalışma süreleri ile günlük ücreti çarpılarak hesaplanan rakamlar toplanır. ( yıl + ay + gün)
    Hesaplanan kıdem tazminatı tavanı aşmıyorsa (01.01.2011 – 30.06.2011 dönemi için geçerli olan kıdem tazminatı tavan : 2.623,23 TL) sadece damga vergisi kesintisi olur.
    (D.V. kanunu genel tebliği seri no : 54 binde 6,6)
    Eğer tavanı aşıyorsa Gelir Vergisi kesintisi de olur. (% 15)
    Normal ücret, 4857 sayılı İş kanunun 32. md. Belirtilen ücrettir.
    İşçiye sağlana diğer menfaatler ise; işçiye asıl ücretinin dışında, toplu iş sözleşmeleri veya kanunlarla sağlanan ayni ve nakdi haklardan devamlılık arz eden ve ödenmesi bir şarta bağlı olmayan ödemelerdir. Bu ödemeler de aşağıda sıralanmıştır:
    Kıdem Tazminatının Hesabında Dikkate Alınacak Ödemeler
    1- Çıplak ücret,
    2- Yemek yardımı,
    3- Kasa tazminatı,
    4- Gıda yardımı ,
    5- Yakacak yardımı,
    6- Eğitim yardımı,
    7- Konut yardımı,
    8- Giyecek yardımı,
    9- Erzak yardımı,
    10- Sosyal yardım niteliğindeki ayakkabı ya da bedeli,
    11- Unvan tazminatı,
    12- Aile yardımı,
    13- Çocuk zammı,
    14- Temettü,
    15- Havlu ve sabun yardımı (işyerinde kullanılacak ise tazminat hesabında dikkate alınmaz),
    16- Taşıt yardımı,
    17- Yıpranma tazminatı,
    18- Kalifiye-Nitelik zammı,
    19- Sağlık yardımı,
    20- Mali sorumluluk tazminatı,
    21- Devamlı ödenen primler.
    D- KIDEM TAZMİNATININ MUHASEBELEŞTİRİLMESİ VE VERGİ MATRAHI AÇISINDAN İNCELENMESİ
    Kıdem tazminatları finansal raporların, tahmini ve fiili bütçelerin karşılaştırılması bakımından karşılık ayrılmalıdır ve iş sahipleri, tablo/bilgi kullanıcıları tarafından önemli bir gider kalemidir.
    Kıdem tazminatı hesaplanması ve giderleştirilmesi yapılırken , işçinin en son çalıştığı departmanı dikkate alınmalıdır.
    Pazarlama departmanı ise pazarlama gideri,
    Muhasebe departmanı ise genel yönetim gideri,
    Üretim departmanı ise üretim gideri olarak dikkate alınmalıdır.

    Örnek : 2010 yılı için kıdem tazminatı olarak yönetim departmanı için : 10.000.- TL
    Pazarlama departmanı için de 20.000.- TL olmak üzere toplam 30.000.- TL karşılık ayrılmıştır.
    ----------------------------------31.12.2009--------------------------------
    760 PAZ.SAT.DAĞ.GİD. 20.000.-
    770 GEN.YON.GID. 10.000.-
    472 KIDEM TAZM. KARŞ. 30.000.-
    Kıdem tazminatı karşılığı ayrılması
    ------------------------------------/-------------------------------------------

    Kıdem tazminatı karşılıkları vergi kanunlarımıza göre Kanunen Kabul Edilmeyen Gider olduğundan aynı anda takibi açısından Nazım hesaplarla ilgili kaydın da yapılması
    Gerekmektedir.

    ----------------------------------31.12.2009--------------------------------
    950- Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler ve
    951- Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Karşılığı
    Kıdem tazminatı karşılığı
    ------------------------------------/-------------------------------------------

    Ödendiğinde ise ; 15.06.2010 tarihinde yönetim departmanından 1 kişi için 2.500.- TL lik brüt kıdem tazminatı ve buna bağlı olarak Damga vergisi hesaplanması gerekmektedir. Ödemesi ise 30.06.2010 tarihinde hesabına havale şeklinde yapılacaktır. İlgili yevmiye kaydı aşağıdaki gibi olacaktır: (%0 6,6 D.V.)
    Öncelikle fiili ödeme gerçekleşeceği ve karşılığın vadesinin 1 yıldan kısa süreye dönüşeceği için kayıtlar sırasıyla aşağıdaki gibi olmalıdır.

    ---------------------------------15.06.2010----------------------------
    472 KIDEM TAZM. KARŞ. 2.500.-
    372 KIDEM TAZM.KARŞILIĞI 2.500.-


    Kıdem tazminatı karşılığı hesabının kısa vadeli hesaba devri
    ---------------------------------15.06.2010----------------------------
    372 KIDEM TAZM. KARŞ. 2.500.-
    360 ÖD.VERGI VE FONLAR 16,50
    335 PERSONELE BORÇLAR 2.483,50
    Kıdem tazminatı hesaplanması kaydı
    ---------------------------------30.06.2010----------------------------
    335 PERSONELE BORÇLAR 2.483,50
    102 BANKALAR 2.483.50
    Bankadan ödenmesi
    ---------------------------------/ ---------------------------------------

    İşletmenin zaman içerisinde kıdem tazminatı yükü azalabilir. Örneğin geçmiş dönemlerde kıdem tazminatları için karşılık ayırdığımız bir çalışanın iş sözleşmesi kıdem tazminatı konusuna girmeden fesh olabilir. Ya da tüm departman için daha önce karşılık ayırdığınız tutar iptal olabilir. Bu durumda işletmenin ön gördüğü kıdem tazminatı yükü azalacaktır.
    Örneğin : 31.08.2010 tarihinde Pazarlama bölümünde çalışan muhtelif sayıda personel Kıdem Tazminatı almayı gerektirmeyecek bir biçimde iş akitleri fesih edilmiştir. Bu kişilerle ilgili ayrılmış olan Kıdem Tazminatı karşılık tutarı 5.000.-TL 'dır.

    Yapılacak muhasebe kaydı ise aşağıdaki gibidir;
    -------------------------31.08.2010 --------------------------------
    472 KIDEM TAZMİNATI KARŞ. 5.000.-
    679 DİĞ.OLAĞ.DIŞI GEL.VE KARLAR 5.000.-
    İptal Edilen Kıdem Tazminatı Karşılıklarının Kaydı

    --------------------------------------- / --------------------------------------------

    Vergi Matrahı açısından incelenmesi :

    Özetleyecek olursak; kıdem tazminatı karşılığı vergi kanunlarımıza göre K.K.E.G. dir. Ayrılan kıdem tazminatı karşılığı yani toplam 30.000.- TL dönem matrahına ilave edilecek. (K.V. beyannamesinde : 31.satır, Geçici Vergi Beyannamesinde : 8.satır)

    Ancak, daha önce karşılık ayrılan kıdem tazminatının izleyen yılda kısmen yada tamamen ödenmesi yada tamamının iptal edilmesi durumunda ödenen ve/veya iptal edilen tutarı geçici vergi ve kurumlar vergisi beyannamesinde ” Diğer İndirimler” satırında beyan ederek tenzil edilmesi/indirilmesi gerekir. Yani verdiğimiz örnekteki toplam tutarın(2.500 + 5.000 = 7.500.-TL) ilgili beyanname satırlarında indirilmesi gerekir. (Örneğimizde ödenen ve iptal edilen toplam tutar : 2.500 + 5.000 = 7.500.-TL )(K.V. beyannamesinde : 66.satır, Geçici Vergi Beyannamesinde: 22.satır.)




    E- DİĞER DETAY BİLGİLER
    • İşvereniniz kıdem tazminatına hak kazanmamanız ve1 tam yılı doldurmamanız için yıl
    İçerisinde çıktı/girdi yoluna başvuruyorsa ; durumu, isminiz saklı kalmak şartıyla işyerinizin bulunduğu ildeki Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İl çalışma müdürlüğüne bildirmeniz gerekir.
    • Kıdem tazminatından doğan sorumluluğu hakları işveren şahıslara veya sigorta
    Şirketlerine sigorta ettiremez.
    • İşçilerin kıdemleri, hizmet akdinin devam etmiş veya ara dönemlerle tekrar
    Düzenlenmiş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalıştıkları süreler göz önüne alınarak hesaplanır.
    • İşçi saat başı, günlük, haftalık yada aylık ücretle çalışıyorsa kıdem tazminatı “en son
    Aldığı brüt ücret üzerinden”; ancak parça başı, akort, yüzde usulü gibi belirli bir zaman dilimine göre belirlenemeyen ücretle çalışıyorsa son bir yıllık “ortalama ücret” üzerinden hesaplanır. Şöyle ki: Yıl içerisinde alınan toplam ücret / yıl içerisinde çalışılan gün.



    ÖZEL DURUM : Ayrıca şu unutulmamalıdır ki; parça başı, akort,yüzde usulü gibi ücretle çalışan işçi, son 1 yıl içinde zam almış ise zammın yapıldığı tarih ile işten ayrılma tarihi arasındaki toplam brüt ücreti bu süre içindeki fiilen çalıştığı gün sayısına bölünerek günlük ücreti bulunur.
    • İş Kanunu kapsamina girmeyen işlerde çalışan işçilerin Kıdem tazminatı hakları
    Bulunmamaktadır.
    • İşçi çalıştığı süre içinde grevlere katılmış ise grevde geçen süreleri kıdem tazminatı
    hesabında dikkate alınmaz.
    • İşveren tarafından iş şartları tek taraflı olarak değiştirilirse ve işçi bu şartlar altında
    Çalışmak istemezse işçi tarafından 6 işgünü içinde iş sözleşmesini feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanır.
    • İşçi istifa ederse kıdem tazminatı ödenmez.
    • Belirli süreli iş sözleşmelerinde sürenin sona ermesi durumunda kıdem tazminatı
    Ödenmez.
    • İşyeri devredilirse işçilerin kıdem tazminatlarında eski ve yeni işveren birlikte
    Sorumludur.
    • Çıraklıkta geçen süre ve yasal çalışma yaşının altında geçen süreler, ücretsiz izin
    Kullanılan süreler kıdem tazminatının hesabında dikkate alınmaz.
    • Asıl olan kıdem tazminatının tam ve peşin olarak ödenmesidir. Yargıtay Hukuk Genel
    Kurulu Kararında… Asıl olan işçinin işyerinde çalışarak hizmet etmesi nedeni ile yıpranması karşılığı geleceğini güvence altına alma amacına yönelik olan kıdem tazminatını, yaşlılık aylığını hak kazanması üzerine akdi feshedildiğinde kendisine tamamının peşinen ödenmesidir... belirtmiştir. İş Kanununun 14.maddesine göre kıdem tazminatının ödenmemesi veya geç ödenmesi halinde, gecikme faizi, ödeme yapılmayan süre esas alınarak mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı dikkate alınarak hesaplanmalıdır.
    • İşçiye yapılacak kıdem tazminat ödeme miktarı 8.000.-TL den fazla ise Vergi Usul
    Kanunu gereği yapılan ödeme tevsik kapsamında değerlenmesi gerekeceğinden banka, özel finans kurumu veya PTT aracılığıyla ödenmesi zorunludur.

    kaynak: muhasebert


    İhbar tazminatı için önemli uyarı

    Çalışanların işten ayrılırken alabilecekleri bir diğer hak da ihbar tazminatıdır. Fakat burada bir yanlış anlamayı düzeltmemiz gerekiyor. İhbar tazminatı sadece işveren tarafından çalışana ödenen bir yükümlülük değil. Aynı zamanda çalışanların da bazı durumlarda işverene ödemeleri gereken bir tazminattır. İhbar tazminatında amaç, çalışanın ya da işverenin işi bırakma ya da işten çıkarma niyetlerini makul bir sürede karşı tarafa bildirmelerini sağlamaktır. Belirsiz süreli işlerde işçi veya işveren;

    * 6 aydan az süren iş ilişkisinde en az 2 hafta önce,

    * 6 ay – 1,5 yıl arası süren iş ilişkisinde 4 hafta önce,

    * 1,5 yıl – 3 yıl arası süren iş ilişkisinde 6 hafta önce ve

    * 3 yıldan fazla süren iş ilişkisinde 8 hafta önce işçi işi bırakacağı, işverense işten çıkaracağı bilgisini karşı tarafa iletmesi gerekir. Aksi halde bu sürelere uymayan taraf (ister işçi olsun ister işveren) karşı tarafa bildirim süresi tutarındaki ücreti ödemek zorundadır.

    Çalışana ihbar süresince iş arama izni

    2-4-6-8 haftalık ihbar süreleri içerisinde işveren, çalışana yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur. Bu iznin süresi günde iki saatten az olamaz ve işçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. İşveren yeni iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücret işçiye ödenir. İşveren, iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırırsa, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder.
     



Sayfayı Paylaş