Adıyamanın Gelenek ve Görenekleri Nelerdir

Konusu 'Güneydoğu Anadolu' forumundadır ve hakan788 tarafından 21 Şubat 2014 başlatılmıştır.

  1. hakan788 Well-Known Member


    Adıyaman Gelenekler ve Görenekleri

    Giyim - Kuşam
    Adıyaman’da giyim kuşam şehir merkezinde ve ilçe merkezlerinde geleneksel biçimini yitirmekle beraber, kırsal kesimde geleneği koruyan kıyafetlere rastlamak mümkündür. Kadın ve erkek giyiminde Adıyaman yöresi özelliklerini en iyi yansıtan, asırlar boyu süre gelmiş, günümüzde ise yok olmaya yüz tutmuş yöresel kıyafetler bugün sadece kırsal yöredeki halk tarafından tüm özelliklerini muhafaza eder şekilde kullanılmaktadır.

    Şehir merkezinde ise kadın ve erkek kıyafetlerinin geleneksellikten uzaklaşarak modernleştiği görülmektedir. Adıyaman ilinde gerek erkek gerekse kadın kıyafetlerinde, özellikle son yıllarda, şehir merkezinde geleneksel giyimin tamamıyla terk edildiği, ancak kırsal kesimde il kültürnün özünü yansıtacak önem ve değere sahip kıyafetleri, büyük bir zevkle giyildiği görülmektedir.

    Kadın Kıyafeti
    Kadın kıyafetinde baş süslemesi oldukça ayrıntılıdır. Terlik adı verilen özel bir başlığın etrafına puşu diye bilinen bir bez sarılır. Puşunun üzerine gümüş işlemeli ve kenarlarından gümüş paralar sarkan bir taç geçirilir. Gümüş paraların yerine mali duruma bağlı olarak altın liralar da takılabilir. Baş süslemesinin üzerine dört metre eninde bir keten örtülür ve bu ketenin iki ucu çene altından geçirildikten sonra başın arkasında bağlanır. Genç kızlar baş süslemesini aynı biçimde bağlarlar ama keten örtmezler. Eskiden kadın takıları arasında tercih edilen altın ya da gümüş kemerleri, “Çelen” adı verilen ve başın iki yanından sarılıp arkada bağlanan altın başlığı ve 15 ila 20 adet misket şeklinde altın “hab” adıyla bilinen gerdanlıklar ve başka yörelerde “gıramuse veya gıramusa” da denilen “kıramus” altın liralardan oluşturulan bir başka boyun takısı takılırdı. Günümüzde ise fanteziye yönelik altın çeşitleri kullanılmaktadır.

    Erkek Kıyafeti
    Kadın kıyafetindeki değişiklik sürecini erkek kıyafetlerinde de görmek mümkündür. Son yıllardaki hızlı değişen giysi kültüründe kalıcı etkiler bırakmıştır.

    Kırsal kesimlerde yöresel kıyafetlerin örneklerine rastlamak mümkündür. Dağ köylerinde kıl kumaştan yapılmış şalvar, aba denilen ceket ve yakasız gömlek giyildi. Aba yakalı ve yakasız şekilleri olan bir çeşit gömlektir. Ayağa çorap ve yemeni giyilir.

    Şalvar ve yakalı veya yakasız gömlekle bütünleşen kıyafetin üzerine “fillik kuşak” denilen ipek, püskül, beyaz renkte bir kuşak sarılmaktadır. Ayağa ise el örgüsü çorap ve üzerine yemeni giyilir. Erkek kıyafetlerinde kıl kumaştan yapılan şalvarlar ve abalar günümüzde varlığını yitirmeye başlamıştır.

    Halk Oyunları
    Adıyaman Halk Oyunları kadın ve erkeğin yan yana yer aldığı bir karografiye sahiptir. Bu da Adıyaman Halk kültüründe kadının rolünü göstermesi açısından oldukça mühimdir. Dünya Halk Dansları alanında dünya brinciliği almış olan halk oyunları çok zengin ve özgün figürlere sahiptir.

    Oyun Çeşitleri
    Sal Oyunu: Fırat Nehrinde salla geçen düğün alayını konu alır.
    Düz Oyun : Fırat kenarındaki köyün birinde yaşayan adamın kızına aşık olan, fakat kızı alamayan ve sevdasından hastalanan bir gencin serüvenini konu alır.
    Oyuna Davet: Düğünlerde gençlerin birbirlerini oyuna davet etmelerini konu alır.
    Hasat Oyunu : Ailece ekin biçen ve hasattan sonra yakınlarını ziyaret eden ve şölen düzenleyen çiftçi ailesini konu alır.
    Kımıl Oyunu: Kımıl (Süne) haşerenin ekinlere zarar vermesi sonucu meydana gelen kıtlığı ve halkın kımılla mücadelesini konu alır.
    Göçer Oyunu: Hayvancılıkla uğraşan köylülerin yaz aylarında yaylalara göç etmelerini ve burada başlarından geçenleri konu alır.
    Helle Can : Helle adlı bir bey kızı ile rüyasında gördüğü ve daha sonra var olduğunu öğrendiği Can adlı gencin evlenerek mutlu olmalarını konu alır.
    Ağırlama: Düğünlerde yaşlı, ve hatırı sayılır kimselerin ağır ve gösterişli bir tempo ile oynadıkları oyunu konu alır.
    Hallaç Oyunu: Pamuk atmaya gittiği evin kızına aşık olan bir hallacın serüvenini anlatır.
    Türkan Oyunu: Sevdiği gencin dışında birine verilen Türkan adlı bir kızın yolda müsaade alarak iki rekat namaz kılıp o esnada ölmesi olayını konu alır.
    Dıng Oyunu : Güzel ve güçlü bir kızın dıng dıng şeklinde ses çıkararak bulgur dövmesi sırasında aşık olan gencin hikayesini konu alır.
    Barış Oyunu: Birbirilerine düşman aile ya da aşiretlerin barışmalarını konu alır.
    Kaynana Oyunu: Düğünde kaynananın gelinin önünde eline Çömçe (Kepçe) ve ayna alarak oynamasını konu alır.

    El Sanatları
    Geçmişte, halkın kendi ihtiyaçlarını karşılaması nedeni ile yaygın olan el sanatları, günümüzde gelişen teknoloji karşısında varlığını koruyamayarak eski yaygınlığını yitirmiştir, bazıları terk edilmiş bazıları da gittikçe azalır duruma gelmiştir.

    Halı, kilim, savan dokumacılığı, dikiş – nakış, oya işi, sepetçilik, semercilik, yemenecilik gibi el sanatları rastlanan el sanatlarıdır.

    Daha çok köylerde ve kırsal kesimde kişisel ihtiyaçları karşılamak amacıyla dokunan halı ve kilimler kök boyalarla boyanmış olan iplikle dokunur.

    Yöreye ait Pişinik Halıları, halı yastıkları, kendine özgü renk ve motifleriyle oldukça ünlüdür.

    Müzik
    Adıyaman, bir çok medeniyete ev sahipliği yapması nedeniyle çok zengin ve geçmişi çok eskilere dayanan müzik birikimine sahiptir. Arkeolojik kazı çalışmalarında eski medeniyetlere ait birçok müzik aletine rastlanmıştır. Çeşitli vurmalı ve üflemeli çalgılar buna örnek verilebilir. Bu bulgular il müzesinde sergilenmektedir.

    Harfane: Yöre halkı arasında geçmişten günümüze kadar süregelen müzikli toplantılara “Harfane” denilmektedir. Harfane, müzikli toplantı işlevine sahiptir. Osmanlı döneminde kurulmuş olan “Ahilik” teşkilatının üyeleri olan esnafların, hafta sonlarında toplanarak yorgunluk ve stres atmak amacıyla düzenlemiş oldukları toplantılar zamanla halk arasında da yaygınlaşmıştır. Bu toplantılarda günün konuları ile ilgili sohbetler yapılmakta, şarkı, türkü, mani ve gazeller söylenmekte ve çeşitli oyunlar oynanmaktadır. Bunlarla birlikte çeşitli yiyecek ve içecekler de ikram edilmektedir.turkeyarena.net Adıyaman’da geçmişte icra edilen tekke ve tasavvuf müziği günümüzde de görülmektedir. Tekkelerde okunan bu ilahi ve gazellerin eşlik çalgısı çoğunlukla bend (Helile), def ve kudüm olmuştur. Yörede kullanılan sazlar; cünbüş, tanbur, keman, ud, kanun, kaval, ney, bağlama, def ile halay ezgilerinin baş sazları olan davul ve zurnadır.

    Adıyamanın Yöresel Yemekleri Nelerdir
    Adıyaman mutfağı, yemek çeşitleri bakımından çevre illerle benzerlik göstermekle beraber; gerek yemeklerin adı ve gerekse de yapılış şekli ve tadı bakımından kendine has zengin bir yapıya sahiptir. Yemeklerin temelini et, buğday ürünleri, bakliyat ve sebze oluşturur. Tat verici olarak bütün yemeklerde soğan, sarımsak, salça, pul biber, maydanoz, kuru nane ve diğer baharatlar kullanılmaktadır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi mutfak kültürü özellikleri taşıyan Adıyaman mutfağında yemeklerin yanında değişik salatalar da yenir. Adıyaman yemeklerinin kendine özgü damak tadı vardır. Lezzete önem verilir.

    Çiğ Köfte, İçli Köfte, Basalla (Ekşili Köfte), Cılbır, Mercimekli Köfte, Pestil, Yapıştırma, Adıyaman Hıtabı, Tavası, Kebabı, Şilki (Şillik) Tatlısı, Adıyaman’ın meşhur yemek türlerinden bazılarıdır. İl merkezinde yöresel yemeklerin bulunduğu lokantalar mevcuttur. Kahta İlçesindeki baraj göleti kıyısında balık ve ızgara çeşitleri, Nemrut Dağı yolu üzerindeki konaklama ve kafeteryalarda yeme içme olanağı bulunmaktadır.

    Adıyaman Yemeklerinin Başlıcaları

    Çorbalar
    • Meyir Çorbası
    • Alaca Çorbası
    • Malhute Çorbası
    • Tarhana Çorbası
    • Mercimek Çorbası
    • Yoğurtlu Çorba
    • Un Çorbası
    • Dövme Çorbası
    • Pıtpıtı Çorbası

    Sebze Yemekleri
    • Adıyaman Tavası
    • Besni Tavası
    • Parmak Kebap
    • Dolma-Sarma
    • Yeşil Fasulye Sulusu
    • Dövmeç

    Pilavlar
    • Karıştırmalı Pilav
    • Kavurmalı Pilav
    • Mercimekli Pilav (Bütün mercimekle yapılmaktadır.)
    • Şahreli (Şehriyeli) Pilav
    • Tavuklu Pilav
    • Meyhane Pilavı
    • Domatesli Pilav
    • Ciğerli Pilav
    • İç Pilavı

    Köfteler
    • Kavurmalı Sıcak Köfte
    • Kel Köfte
    • Yarpızlı (Yarpuzlu) Köfte
    • Ekşili Köfte
    • Çiğ Köfte (Etsiz)
    • Mercimekli Köfte
    • Soğuk Köfte

    Pideler
    • Kavurmalı Hıtap
    • Ot Hitabı (Körnıen, Nanecük, Hardal v.s)
    • Peynirli Ekmek
    • Tava Kılloru
    • Semsek
    • Besmet (Peksimet)
    • Bazlama
    • Taplama
    • Katmer

    Mancalar (Salatalar)
    • Yarpız (Yarpuz) Mancası)
    • Pirpirim Salatası
    • Patates Salatası

    Cacıklar
    • Pirpirim Cacığı
    • Kabak Cacığı
    • Marul Cacığı
    • Yarpız (Yarpuz) Cacığı

    Tatlılar
    • Tene (Tane) Helvası
    • Top Helvası
    • Nişe Bulamacı
    • Şilik (Şilki)
    • Heside
    • Aşure
    • Kesme
    • Peynirli İrmik Helvası
    • Kaşık Tatlısı
    • Burma Tatlısı
     



Sayfayı Paylaş