10.Sınıf Türk Edebiyatı Sayfa 139-147 EKOYAY

Konusu 'Edebiyat 10. Sınıf' forumundadır ve EmRe tarafından 27 Ekim 2011 başlatılmıştır.

  1. EmRe Well-Known Member


    Arkadaşlar EKOYAY Türk Edebiyatı kitabı sayfa 139-147 arası yapamayanlar için yardımcı olur umarım.
    Not: Lütfen eksik veya hatalı gördüğünüz yerleri yorum ekleyerek belirtiniz.

    HALK ŞİİRİ
    A) Anonim Halk Şiiri
    HAZIRLIK: MANİ VE ÇEŞİTLERİ
    1. Sözlüedebiyat ürünlerindendir.
    2. Genellikle bir dörtlükten oluşur. Ama mısra sayıları 5,6,7,8 hatta 14 olan maniler de vardır.
    3. Kafiye düzeni aaxa şeklindedir.
    4. Anonim halk edebiyatının en yaygın şeklidir. Özellikle yüzük oyunları ve mangal sohbetlerinde söylenirler.
    5. Maninin birinci ve ikinci mısraları konuya giriş için hazırlık mısralarıdır. Asıl söylenilmek istenen 3. ve 4. mısralarda söylenir. 1. ve 2. mısralar tamamen de konu dışı değildir.
    6. Üçüncü mısraın serbest oluşu söyleme kolaylığı sağlar.
    7. Anlam bakımından bir bütünlük gösteren maninin başlıca karakteri kendi kendine yetmesidir.
    8. Manilerde konu sınırı yoktur. Genelde aşk, toplum olayları, ölüm, iyilikler, hasret, evlat sevgisi vb. konuları işlenir.
    9. Maniler, Divan Edebiyatı‘ndaki “tuyuğ“un karşılığıdır.
    Maniler şekillerine göre 4’e ayrılırlar.
    1. Düz (tam) mani:
    - 7’li hece ölçüsüylesöylenir.
    - Dört mısradan oluşur.
    -aaxa şeklinde kafiyelenir.
    - Maninin en yaygın şeklidir.
    - Bu tarz manilere tam mani de denir.
    Örnek:
    Şu dağlar olmasaydı
    Çiçeği solmasaydı
    Ölüm Allah’ın emri
    Ayrılık olmasaydı
    2. Kesik (cinaslı) mani:
    -İlk dizesi cinaslı bir sözden oluşur.
    -Bu ilk mısra hece sayısı bakımından diğerlerinden eksiktir.
    -Kesik manilere, cinaslı mani, hoyrat da denir.
    Güle naz
    Bülbül eyler güle naz
    Ağlayan çok gülen az
    3. Yedekli (artık) mani:
    -Düz maninin sonuna anlamı tamamlamak ya da pekiştirmek için iki dize daha eklemek suretiyle elde edilen manidir.
    -Bu tarz manilere artık mani de denir.
    1Ağlarım çağlar gibi 7 Derdim var beller gibi
    2 Derdim var dağlar gibi 8Söylemem eller gibi
    3Ciğerden yaralıyım 9Kalbimin hüznü var
    4Gülerim sağlar gibi 10 Yıkılmış eller gibi
    5Her gelen bir gül ister 11Gözlerimden yaş akar
    6Sahipsiz bağlar gibi 12 Bulanmış seller gibi
    4. Ayaklı Mani:
    -Kesik manilerin birinci dizesinin doldurularak söylenen şeklidir. Bunlara doldurmalı kesik mani de denir.
    Ah o beni o beni
    Kakül örtmüş o beni
    Ben yarimi unutmam
    Unutsa da o beni
    Deyiş:İki kişinin karşılıklı söylediği manilerdir. Soru yanıt şeklinde düzenlenir. Bir başka kişinin ağzındanmış gibi aktarıldığı şekilleri de vardır.
    - TÜRKÜ NAZIM ŞEKLİ GENEL ÖZELLİKLERİ VE TÜRLERİ
    - YÜKSEK YÜKSEK TEPELERE TÜRKÜSÜNÜN HİKAYESİ
    Bu öykü Malkara köylerinden alınmış olup belli bir kişinin dilinden yazıya geçirilmiş değildir. Çevrede herkes tarafından bilinen bir öyküdür. Söylentiye göre, çok eskiden köyün birinde Zeynep isimli çok güzel bir kız vardır. Onaltıya yeni bastığında Zeynep'i köylerindeki bir düğünde aşırı (yabancı) köylerden gelen Ali isimli bir genç görür. Ali Zeynep'i çok beğenir ve köyüne döndüğünde kızın babasına hemen görücü gönderir. Zeynep'i Ali'ye verirler. Kısa bir zaman sonra düğünleri olur. Ali, Zeynep'i alıp aşırı köyüne götürür.
    Zeynep'in gelin gittiği köy ile kendi köyü arası üç gün üç gece çeker. Bu kadar uzak olduğundan dolayı Zeynep, anasını babasını ve kardeşlerini tam yedi yıl göremez. Bu özlem Zeynep'in yüreğinde her gün biraz daha büyüyerek dayanılmaz bir hal alır. turkeyarena.net. Köyün büyük bir tepesinde bulunan evinin bahçesine çıkarak kendi köyüne doğru dönüp için için kendi yaktığı türküyü mırıldanır ve gözleri uzaklarda sıla özlemini gidermeye çalışırmış.
    Oysa kocası, Zeynep'in bu özlemine pek aldırış etmez. Kaldı ki eski sevgisi de pek kalmadığından kendini fazlaca horlamaya, eziyet etmeye başlar. Sonunda bu özlem ve kocasının horlaması Zeynep'i yataklara düşürür.
    Gün geçtikçe hastalığı artan Zeynep'in düzelmesi için, köyden gelip gidenler de anasının babasının çağrılmasını salık verirler. Başka çare kalmadığını anlayan Zeynep'in kocası da anasına babasına haber vermeye gider. Altı gün altı gecelik bir yolculuktan sonra bir akşam üstü Zeynep'in anası babası köye gelirler, Zeynep'i yatakta bulurlar. Perişan bir halde Zeynep hala türküsünü mırıldanmaktadır. Aynı türküyü anasına babasına da söylemeye başlar. Çevresindeki bütün köy kadınları duygulanıp göz yaşı dökerler. Annesi fenalıklar geçirir ve bayılır.
    Zeynep hasretini giderir, giderir ama artık çok geç kalınmıştır. Bir daha onmaz, sonu ölümle biter. Herkes Zeynep için göz yaşı döker. İşte o gün bu gündür bu türkü ayrılığın türküsü olarak söylenip durur.

    Yüksek yüksek tepelere ev kurmasınlar
    Aşrı aşrı memlekete kız vermesinler
    Annesinin bir tanesini hor görmesinler
    Uçan da kuşlara malum olsun ben annemi özledim
    Hem annemi hem babamı hem köyümü özledim
    Babamın bir atı olsa binse de gelse
    Annemin yelkeni olsa uçsa da gelse
    Kardeşlerim yolları bilse de gelse
    Uçan da kuşlara malum olsun ben annemi özledim
    Hem annemi hem babamı hem köyümü özledim
    Kaynak: Türk Halk Müziği ve Oyunları
    Sayfa 164 Cilt1 Sayı4 Yıl1 - 1982

    Bir edebi ürünün sahibinin halk olması o ürünün kim tarafından söylendiğinin bilinmemesi ve o eserin anonim olduğu anlamina gelir.

    Sayfa 140
    1. 1. mâni ------- 2.mâni (kitapta 4.mani) (Yeşiller 1.mani siyahlar 2.mani)
    AHENK UNSURLARI
    ölçü: 7’Lİ hece ölçüsü 7’li hece ölçüsü
    Uyak: “y” yarım uyak “gül(de) gez” cinaslı uyak
    redif: “emem” redif ------
    Sese dayalı edebi sanatlar:
    “e tekrarıyla asonans ,”l” tekrarıyla aliterasyon
    “gez” tekrarıyla tekrir, “z” tekrarıyla aliterasyon
    YAPI UNSURLARI
    Nazım birimi: dörtlük dörtlük
    Nazım birimi sayısı: 1 1
    Uyak şeması: aaba aaba
    Tema: AŞK SİTEM
    Nazım türü: MANİ MANİ
    Sayfa 141
    a)
    - Birinci dizesinin hece sayısı 7'den az olan manilerdir: 5. ve 6.
    - 4 dizeli maniye aynı uyakta başka dizeler eklenerek söylenen manilerdir: 6.7. ve 8.
    - 7 heceli ve 4 dizeden oluşan 1,2 ve 4.dizeleri uyaklı olan manilerdir: 1.ve 2.
    - Kafiyesi cinas şeklinde olan manilerdir: 3.4. ve 5
    b)
    1. Düz Mâni (Tam Mâni):Dört dizeden oluşan, 7'li hece ile söylenen (4+3 duraklı), "aaba" şeklinde uyaklanan ve ilk iki dizesi genellikle doldurma olan mânilerdir.
    2. Cinaslı Mâni (Kesik Mâni): Cinaslı uyak bulunur. İlk mısranın hece sa*yısı yediden azdır. Mısra sayısı dörtten fazla olabilir.
    Kesik mani: Birinci dizesi 7 heceden az, anlamlı ya da anlamsız bir sözcük grubu olan maniler. Bu kesik dize sadece kafiyeyi hazırlar. Eğer meydan ve kahvehanelerde söylenen ve ilk dizeleri "aman aman" ünlemi ile doldurulan manilerse bunlara İstanbul manileri denir. turkeyarena.net
    Yedekli (artık) mani: Düz maninin sonuna aynı kafiyede iki dize daha eklenerek söylenen maniler. Cinaslı kafiye kullanılmaz, birinci dizeleri anlamlıdır. Yedekli maniye artık mani de denir.
    3. Manilerdeki halk söyleyişleri: "el sözü", "kul olmak" , "yaman esmek", "kan ağlamak" "beller gibi"... Maniler halka hitap ettiği için manilerin dili son derece sade, yalın bir halk dilidir.
    4. MANİ-RUBAİ KARŞILAŞTIRMASI
    rubai
    Yapı özellikleri: Tek dörtlükten oluşur

    İfade biçimi: Manzum
    tema: aşk, şarap, dünyanın türlü nimetlerinden yararlanma, hayatın anlamı ve hayat felsefesi, tasavvuf ve ölüm gibi konular
    Mâni
    Yapı özellikleri: Tek dörtlükten oluşur
    İfade biçimi: Manzum
    tema: "Aşk/sevgi" ön plandadır. Öte yandan "gurbete giden eşe duyulan hasret, ayrılık, dert, güzellik-çirkinlik, kıskançlık, ölüm, evlenme düşüncesi, verilen sözde durmama, vefasızlık gibi pek çok temada yazılabilir.
    Mani ve rubai benzerlikleri:
    - Tek dörtlükten oluşurlar.
    - Genellikle asıl söylenmek istenilen düşünce 3.ve 4.dizede söylenir.
     



  2. EmRe Well-Known Member

    Sayfa 142
    HAVADA BULUT YOK
    AHENK UNSURLARI
    ölçü: 6+5 11’li hece ölçüsü ; nakaratta 5+5 10’lu hece ölçüsü
    Uyak:Aşağıdaki gösterilmiştir.
    redif: Aşağıda gösterilmiştir.
    Sese dayalı edebi sanatlar: Aliterasyon, asonans (bulunuz)
    YAPI UNSURLARI
    Nazım birimi: Bent ; nakarat bölümü beyit
    Nazım birimi sayısı: 6
    Uyak şeması: aaa/ bb/ccc/DD/eee/bb
    Tema: ağıt, matem...
    Nazım türü: TÜRKÜ

    HAVADA BULUT YOK
    a______________dumandır
    a______________şivandır dır'lar redif, -an'lar Tam Uyak
    a______________yamandır
    b_______________çemendir
    b_______________nedendir -dir'ler redif, -en'ler Tam uyak
    c______________sesi var
    c______________nesi var -i var'lar redif, -es'ler Tam uyak
    c______________fesi var
    d_______________yokuştur
    d_______________iştir -tır'lar redif, -iş'ler Tam uyak
    e______________sazlar
    e______________sızlar lar- zengin uyak
    e______________kızlar
    d______________
    d______________ Nakarat

    EK BİLGİ: HAVADA BULUT YOK TÜRKÜSÜNDEKİ BAZI SÖZCÜKLERİN AÇIKLAMASI
    Mehle:Muş ağzında mahalle
    Şivan:(matem, yas, inleme, sızlama)
    Türküdeki "Ano" kelimesi feryat eden bir insanın seslenme ihtiyacıdır.
    Çemen:Farsça yeşil ve kısa otlarla örtülü yer
    Redif:"Redif kelimesinin kelime anlamı sonradan, arkadan gelendir. Burada ise yeni, genç asker anlamındadır.

    Sayfa 144
    TEMA:
    Aman Ayşe’m Yaman Ayşe’m: Ağıt, ölüm
    Çıktım Kozan’ın Dağına: kahramanlık
    Yıldız Dağı: Yıldız Dağı (doğa)
    Nenni Bebek: ninni
    Zeynep’im: aşk
    Vur Çapayı: İş

    Sayfa 145
    ninni: nenni
    doğa: Yıldız dağ
    aşk: zeynep’im
    kahramanlık: Kozan
    iş: vur çapayı
    Ölüm: Aman Ayşe’m
    8. ANONİM HALK ŞİİRİ
    MANİ
    - Düz mani
    - Kesik Mani
    - Cinaslı mani
    - Yedekli(artık) mani
    - Deyiş
    - Karşı-Beri
    TÜRKÜ
    1. Konularına göre:
    -Ninniler
    -doğa türküleri
    -Kahramanlık ve askerlik türküleri
    -Tören türküleri
    -İş türküleri
    -Karşılıklı türküler
    -Ölüm türküleri (ağıtlar)
    -Oyun türküleri
    2. ezgilerine göre:
    Türküler ezgilerine göre usulsüzler, usullüler olarak ikiye ayrılır.
    Usulsüzler : divan, bozlak, koşma, hoyrat, kayabaşı, Çukurova…Bunların hepsi uzun havalardır. Usullü türküler genellikle oyun havalarıdır.Bunlara Konya’da oturak, Urfa’da kırık adı verilir.

    9. Anonim Türk halk şiirinde ezgi ön plandadır.Ezgiyle iç içe olan bu ürünler müzik eşliğinde sözlü olarak oluşur. turkeyarena.net
    10. Bu şiirlerin kim tarafından ve ne zaman söylendiklerinin belli olmaması sözlü edebiyat geleneğiyle oluşturulmasıyla ilgilidir. Anonim edebiyata ait nazım biçimlerini de ilk söyleyen vardır, ama zamanla ilk söyleyen unutulmuş ve halkın beğenesinde yaşamaya başlamış olan bu eserler anonimleşmiştir. Bu şiirler kulaktan kulağa kuşaktan kuşağa aktarılarak ve sonrasında derlenip yazıya geçirilerek günümüze kadar gelmiştir.

    ANLAMA-YORUMLAMA
    1. GAZEL --- TÜRKÜ (Yeşiller gazelin siyahlar Türkünün)
    YAPI:
    ·Nazım şekli "gazel"dir.
    ·Nazım birimi (birim değeri) beyittir.
    ·Birim sayısı 7’dir
    ·Beyit bütünlüğüne dayalı tema işlenmiştir.
    ·Nazım türü türküdür.
    ·"Bent" adı verilen bölüm ile her bendin sonunda yinelenen bağlama (kavuştak) denilen nakarat bölümlerinden oluşmuştur. Bentler ve kavuştaklar kendi aralarında uyaklanmıştır.4 bent ve nakaratlardan oluşmuştur.
    Ahenk:
    Ahengi sağlayan ögeler: Her türlü ses benzerliği (uyak-redif), aruz ölçüsü, söyleyiş özelliği.
    Ahengi sağlayan ögeler: Her türlü ses benzerliği (redif, uyak), hece ölçüsü, söyleyiş özelliği...
    Dil:
    Arapça ve Farsça sözcük ve tamlamalarla yüklü imgeli, ağır, süslü bir dil
    Halk söyleyişlerinin yer aldığı anlaşılır,yalın sade bir Türkçe kullanılmıştır.
    Tema: Aşk Aşk
    Gelenek: Divan şiiri geleneğini yansıtır. Anonim halk şiri geleneği

    Şiirler arasındaki farklılığın temel sebebi gazelin divan şiir geleneğine türkünün anonim halk şiiri(edebiyat fatihi’nden alıntıdır.) geleneğine bağlı kalınarak oluşturulmasıdır.

    2. Metinleri yorumlayınız.
    5.Etkinlik
    TÜRKÜLERİN TOPLUM HAYATINDAKİ YERİ VE ÖNEMİ
    Türküler İslamiyet öncesi Türk edebiyatının sözlü döneminden itibaren süregelen bir yapıya sahip olması dolayısıyla yüzyılların birikimini kuşaktan kuşağa aktaran çok önemli araçlardır.Türküler işledikleri konular itibariyle de toplumun duygu ve düşünce hazinesidir.Toplum yaşamının her anından bireysel konulara kadar her şeyi barındırırlar.Türkülerde kimi zaman bir annenin feryadı kim zaman bir aşığın hüznü ya da sevinci kimi zaman da bir bülbülün ötüşü kimi zaman Çanakkale’ye Yemen’e giden askerilerin ayak sesleri çınlar…
    Kültür hazinemizin en önemli ve edebi unsurlarından biri olan türkülerimiz geçmişi aydınlatarak millete ait geleneği geleceğe aktarırlar. Türküler bizi biz yapan, bizi başkalarından ayıran en kıymetli değerlerimizdendir. Türkülerin her bir kelimesinde asıl özümüz saklıdır. İnsan hassasiyetinin derinliklerinden çıkarak bir kimliğe bürünen türküler zamanla milletin kimliği olurlar. Bu sebeple bir milleti tanımak, o millet hakkında bilgi sahibi olmak istiyorsak öncelikle, o milletin kültür değerlerine bakmamız gerekir. Bütün kültür değerlerini özellikle bu kültür unsurlarından biri olan türkülerini unutan bir millet özünü, geçmişini unutmuş, kimliğini yitirmiş, yabancılaşmaya, başkalaşmaya, mahkûm olmuş demektir.
    Türküler, tarih denen uzun ince bir çizgide Türk insan’ın doğuşundan ölümüne kadar yaşamış olduğu sosyal, siyasal, kültürel vb. olayları içinde barındıran önemli bir somut olmayan kültürel miras ürünleridir.
    4. ANONİM HALK ŞİİRİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ
    Söyleyeni belli olmayan, ağızdan ağza, kulaktan kulağa yayılan, halkın ortak malı olan ürünlerin oluşturduğu edebiyattır.
    Özellikleri şunlardır:
    - Belli bir sahibi yoktur. Halkın ortak malı olan ürünlerden oluşur.
    - Dili sade, akıcı bir halk Türkçesidir. turkeyarena.net
    - Şiirlerde hece ölçüsünün 7'li, 8'li, 11'li kalıpları ağırlıklı olarak kullanılır.
    - Somut ve gerçeklerle iç içe bir edebiyattır.
    - Şiirlerinin nazım birimi dörtlüktür.
    - En çok yarım kafiye kullanılmıştır. Bazı manilerde cinaslı kafiye görülür.
    - Mecazlara ve edebi sanatlara fazla yer verilmez.
    - Ölüm, aşk, tabiat sevgisi, ayrılık acısı, özlem, yiğitlik, toplumsal aksaklıklar gibi konular işlenir.
    - Sözlü geleneğe dayanır.
    - Anonim halk edebiyatı ürünleridir; mani, ninni, türkü, destan, tekerleme, bilmece, masal v.b.

    Sayfa 147
    DEĞERLENDİRME
    1. Anonim Halk Şiirinin Türk kültürü açısından önemi nedir?
    Anonim halk edebiyatı İslamiyet öncesi Türk edebiyatının sözlü döneminden itibaren süregelen bir yapıya sahip olması dolayısıyla yüzyılların birikimini kuşaktan kuşağa aktaran çok önemli araçlardır.Bu şiirler işledikleri konular itibariyle de toplumun duygu ve düşünce hazinesidir.Toplum yaşamının her anından bireysel konulara kadar her şeyi barındırırlar.Millete ait geleneği geleceğe aktarırlar.Şiirlerdeki tema, konu ve duygu söylendiği dönemin zihniyetini yansıtır. Çünkü bu ürünler toplumsal yaşamla iç içedir.
    2. (Y)
    3. (Y)
    4. (D)
    5. Deyiş
    6. ağıt
    7. E
    8. C
     

Sayfayı Paylaş